Gebruik je bloeddrukverlagers of plaspillen? Bij 35 graden kan je medicijn ineens gevaarlijk anders werken

Miljoenen Nederlanders slikken elke ochtend trouw hun pil tegen een te hoge bloeddruk of een falend hart. Precies diezelfde pil kan bij tropische temperaturen het lichaam een zetje de verkeerde kant op geven. Niet omdat het medicijn slechter is geworden, maar omdat de omstandigheden waarin het moet werken volledig zijn veranderd.

Bij warmte koelt het lichaam af door te zweten. Daarbij verdwijnen water én zouten. Plaspillen doen precies hetzelfde, alleen dan de hele dag door en op recept. Wie beide combineert, verliest op een dag van 35 graden aanzienlijk meer vocht dan het lichaam kan compenseren. Het gevolg is een verstoorde water- en zouthuishouding: te weinig bloedvolume, ontregelde elektrolyten en een nier die het niet meer bijbeent.

Ook andere middelen mengen zich in die strijd. RAAS-remmers en ontstekingsremmers als ibuprofen kunnen de nierfunctie onder druk zetten. Bètablokkers en calciumblokkers grijpen in op hartslag en bloeddruk, net wanneer het hart al harder moet werken om de warmte kwijt te raken. Metformine en SGLT2-remmers kunnen bij uitdroging tot ontsporing van de suikerhuishouding leiden. Anticholinergica en antipsychotica remmen het zweten zelf af, waardoor de belangrijkste koelmachine van het lichaam hapert.

Boven de zeventig neemt het dorstgevoel af, zweten de klieren minder en hebben hart en nieren minder reserve. Eén op de vijf ouderen gaat bij warm weer zelfs niet méér drinken. Combineer dat met een dagelijkse cocktail van een plaspil, een RAAS-remmer en soms een pijnstiller, en het risico op acute nierschade, elektrolytstoornissen, een delier of een geneesmiddelvergiftiging stijgt hard.

Dat blijft geen theorie. Tijdens hittegolven van de afgelopen jaren lag de sterfte per week 400 tot 650 personen hoger dan in een gemiddelde zomerweek. Bij 30 graden is de sterfte onder 85-plussers meer dan twee keer zo groot als bij een aangename 10 tot 20 graden. Hart- en vaatziekten zijn tijdens hitte de belangrijkste doodsoorzaak — precies de groep die deze medicijnen slikt.

Er bestaat een concrete drempel. Duurt het langer dan vijf dagen achter elkaar warmer dan 25 graden, waarvan minimaal drie dagen boven de 30 graden, dan geldt voor risicopatiënten het advies om de behandelaar te raadplegen over tijdelijke aanpassing. Voor wie ouder is dan zeventig of chronische nierschade heeft, betekent dat vaak: plaspillen en RAAS-remmers halveren, SGLT2-remmers tijdelijk staken en een halve liter extra drinken, dus minimaal twee tot tweeënhalve liter per dag.

Wie hartfalen heeft, hoort direct contact op te nemen met de eigen behandelaar of hartfalenpoli; daar geldt vaak juist een vochtbeperking die niet zomaar overboord kan.

Let op donkere en spaarzame urine, opvallende dorst, gewichtsverlies, duizeligheid bij opstaan, spierkramp, hartkloppingen, sufheid of verwardheid. Bij misselijkheid, een rode huid, stuiptrekkingen, bewustzijnsverlies of een lichaamstemperatuur boven de 39 graden is het geen twijfelgeval meer: bel 112.

Praktisch helpt het bovendien om medicijnen koel te bewaren. Zetpillen smelten al boven de 25 graden, en de auto is in augustus geen medicijnkastje.