Biograaf: Donald Trump is de gevangene van zijn eigen domheid

Donald Trump is de gevangene van zijn eigen domheid. Dat is de strekking van biograaf Michael Wolff, maar wie de afgelopen jaren heeft opgelet, hoeft niet eens zijn boeken te lezen om het te herkennen. Het patroon is steeds hetzelfde: een groter woord, een harder dreigement, meer drama – en daarna een president die muurvast komt te zitten in een situatie die hij zelf heeft gecreëerd.

Wolff beschrijft een man die politiek bedrijft zoals hij televisieshows maakte: elke scène moet de vorige overtreffen. Escalatie is geen noodgreep, maar het standaardrepertoire. Het probleem is dat geopolitiek geen realityserie is. Bondgenoten, financiële markten, rechters en generaals spelen niet mee in het script dat in Trumps hoofd draait. Waar hij rekent op angst en onderwerping, krijgt hij weerstand, juridische grenzen en economische repercussies terug. Zo verandert zijn bravoure in een kooi.

Neem zijn manier van dreigen: uitersten zijn de norm. Of het nu gaat om het inzetten van het leger tegen demonstranten of om het op scherp zetten van internationale spanningen, de toon is altijd maximaal. Voor de achterban oogt dat als kracht. Maar zodra de camera’s uitgaan, blijft een simpel feit over: iemand moet die woorden vertalen naar beleid. Daar loop je keihard tegen wetten, verdragen en de realiteit van machtspolitiek aan. De president die zich onkwetsbaar waant, ontdekt dan dat hij afhankelijk is van de mensen die wél lezen, rekenen en vooruitdenken.

Die afhankelijkheid maakt hem nóg kwetsbaarder. Hoe extremer de woorden, hoe loyaler de omgeving moet zijn. Kritische adviseurs verdwijnen, jaknikkers komen ervoor in de plaats. Er ontstaat een kring van mensen die hem bevestigen in zijn eigen gelijk, tot het moment dat de gevolgen van zijn beslissingen ook hén raken. Dan breekt de paniek uit, lekt er van alles naar de pers en nemen de memoires gestaag toe. De president, overtuigd van zijn eigen genialiteit, staat er uiteindelijk alleen voor, omringd door angst en opportunisme.

Wolff noemt dat idiocy, domheid. Niet in de zin van een lage IQ-score, maar als structureel onvermogen om oorzaak en gevolg te overzien. Besturen is vooruitdenken, scenario’s doorrekenen, luisteren naar mensen die iets beter weten dan jij. Trump doet het omgekeerde: hij vertrouwt op intuïtie, rancune en het moment. Hij verwart improvisatie met talent, chaos met kracht en applaus met succes. De kortetermijnkick van de headline is belangrijker dan de langetermijnschade aan instituties, vertrouwen en internationale verhoudingen.

Ironisch genoeg is dat precies wat hem nu steeds meer inhaalt. Hoe groter de stapel onderzoeken, processen en politiek puin, hoe harder hij schreeuwt dat hij slachtoffer is. Maar veel van wat hem bedreigt, is rechtstreeks terug te voeren op zijn eigen woorden, handtekeningen en instructies. De man die zich presenteert als meesterstrateeg, blijkt vooral de architect van zijn eigen valkuil. Michael Wolff zet daar een ongemakkelijk beeld van neer: een president die gevangen zit in een rol die hij zelf heeft geschreven – en die hij niet meer kan herschrijven, omdat hij anders zou moeten toegeven dat hij al die tijd ongelijk had.

Voor de rest van de wereld is dat geen psychologisch curiosum, maar een risico. Als de machtigste man ter wereld zichzelf niet kan begrenzen, moet de werkelijkheid dat doen. Rechtbanken, bondgenoten, ambtenaren en uiteindelijk kiezers zijn dan de laatste remmen. Wolffs analyse is daarmee minder een persoonlijke sneer dan een politieke waarschuwing: een democratie kan een tijdje functioneren op instinct, impuls en illusie, maar vroeg of laat presenteert de werkelijkheid de rekening. En die wordt, zoals altijd, niet alleen bij de president gelegd, maar bij ons allemaal.