De impotentie van Europa’s bestuurlijke elite

Nederland overweegt een hele militair naar Groenland te sturen om Trump af te schrikken. Dat is niet grappig, maar een feit. Het is een mooi beeld van de ompotentie van de Europese politieke elite. Een leger blauwe pakken dat iets voor leek te stellen, tot er van alles gebeurde dat niet stond in het script.

Het is een ongemakkelijk beeld: in conferentiezalen door heel Europa vergaderen strak in het pak gestoken mannen van middelbare leeftijd over oplossingen voor crises die ze niet langer beheersen. De Europese bestuurlijke elite – politici, topambtenaren en beleidsadviseurs – worstelt met een nieuw tijdperk waarin de vertrouwde methoden niet meer werken.

Zoals Simon Kuper in de Financial Times schreef, is deze “stam van blauwpakken” uitstekend opgeleid en principieel liberaal, maar volledig gevormd binnen een systeem dat voorbij is. Ze zijn gewend aan overleg, nuance en institutionele routine, terwijl de wereld om hen heen sneller, harder en emotioneler is geworden.

Hun opleidingsachtergrond – rechten, economie, politicologie – bereidde hen niet voor op cyberoorlog, kunstmatige intelligentie of populistische mediacampagnes. “Ze zijn in een jungle beland, slechts uitgerust met pakken en diploma’s,” noteert Kuper wrang. Dat beeld is pijnlijk raak: de elite weet wat ze moeten doen – steun vergroten voor Oekraïne, de democratie verdedigen, duurzaamheid versnellen – maar durft het niet.

De angst komt niet van Poetin of Trump, maar van hun eigen kiezers. Het wantrouwen jegens instellingen groeit in alle Europese landen; volgens het Pew Research Center vertrouwt nog maar 42 procent van de Europeanen hun nationale parlementen – een historisch dieptepunt. Dat vacuüm vult de harde anti-elite-retoriek van extreemrechts, die eenvoud en boosheid biedt waar de regerende klasse alleen procedurele voorzichtigheid tegenoverstelt.

Als ze niet heel snel een nieuw repertoire ontwikkelen, of nog beter: worden vervangen door mensen die wel zijn opgewassen tegen de kwesties van deze tijd, dan hoeft het niet meer. Dan kunnen volgende generaties over hen lezen als de mede-oorzaken van de ineenstoring van de klassiek democratische staat.

Toch is de diagnose niet alleen Europees. Ook in de VS kampen traditionele partijen met dezelfde existentiële strijd. Maar Europa mist iets extra’s: een gemeenschappelijk narratief. Terwijl populisten als Marine Le Pen of de AfD elk falen weten te vertalen naar een vijandbeeld, blijft de elite steken in defensieve abstractie. De krachteloze reactie op Russische cyberaanvallen of het halfslachtige beleid rond Oekraïne illustreren dat treffend.

De vraag die boven alles hangt: kan deze generatie bestuurders zichzelf opnieuw uitvinden? Europa staat voor een tijdperk van machtspolitiek, niet van procedures. En de mannen in blauw zullen moeten leren vechten – als ze hun wereld willen behouden.