Europa maakt zich klaar voor vertrek Trump uit de NAVO

Europa bereidt zich voor op wat lang ondenkbaar leek: een NAVO die zonder de Verenigde Staten moet kunnen functioneren. Achter de schermen werken Europese hoofdsteden volgens de WSJ versneld aan een noodplan dat binnen het bestaande NAVO-raamwerk een geloofwaardige verdediging overeind moet houden, ook als Washington afhaakt.

Trumps dreigementen om de NAVO te verlaten en zijn openlijke twijfel aan de bijstandsplicht zijn de directe aanleiding, maar niet de dieperliggende oorzaak. Al sinds Obama verschuift de Amerikaanse strategische focus richting China en de Indo-Pacific. In Washington bestaat brede consensus dat Europa te weinig uitgeeft aan defensie en te comfortabel leunt op Amerikaanse bescherming. Zelfs met een andere president zou die irritatie niet verdwijnen. Het Europese fallback plan is dan ook geen reactie op één man, maar op een structurele machtsverschuiving.

In de wandelgangen heet het de "European NATO": geen nieuw bondgenootschap, maar een NAVO die de facto door Europeanen wordt geleid. Concreet gaat het om drie sporen. Ten eerste het "europeïseren" van de commandovoering, zodat cruciale hoofdkwartieren niet instorten als Amerikaanse generaals vertrekken. Ten tweede het versneld opbouwen van eigen capaciteiten in luchtverdediging, munitie, logistiek en troepentransport richting de oostflank. Ten derde het voorbereiden van politieke besluitvorming voor crises waarin de VS niet meedoen of zelfs blokkeren.

De grote verschuiving is dat Duitsland — jarenlang de rem op Europese defensie-integratie — nu meedoet. Onder bondskanselier Merz presenteert Berlijn zich als militaire ankermacht. Maar de Duitse ommekeer is kwetsbaar: defensiehervormingen gaan traag, aanbestedingen lopen vast en de bereidheid om structureel meer te investeren kan snel afbrokkelen bij economische tegenwind. Frankrijk ziet ondertussen kansen om zijn lang bepleite strategische autonomie eindelijk inhoud te geven, maar andere lidstaten zijn huiverig voor een te Frans-geleide defensiekern.

Het gevoeligste dossier blijft de nucleaire afschrikking. Europa leunde altijd op de Amerikaanse nucleaire paraplu. Als die wegvalt, rijst de vraag of de Franse en Britse arsenalen die rol kunnen overnemen — en onder welke politieke voorwaarden. Daar is nog geen helder antwoord op. Zonder dat dreigt een gevaarlijke grijze zone: niet meer volledig beschermd door Washington, maar ook geen eigen eenduidige nucleaire doctrine.

De grootste zwakte is niet militair maar politiek. Oost-Europa wil maximale afschrikking tegen Rusland en blijft instinctief pro-Amerikaans. Zuid-Europa kijkt naar migratie en economische druk. West-Europa praat graag over autonomie maar verschilt over tempo en budget. Zonder een gedeeld strategisch verhaal dreigt het fallback plan te verzanden in losse initiatieven zonder samenhang of overtuigingskracht.

Europa zit gevangen in een fundamenteel dilemma. Hoe sterker het zichzelf maakt, hoe groter de kans dat Washington concludeert dat verdere terugtrekking verantwoord is. Maar niets doen betekent gegijzeld blijven door de Amerikaanse binnenlandse politiek. De kunst is om eigen versterking te presenteren als eerlijker lastenverdeling, niet als vervanging van de trans-Atlantische band

Wat nu als technisch noodplan wordt gepresenteerd, is in werkelijkheid een lakmoesproef voor Europese geopolitieke volwassenheid. De komende jaren zal blijken of het continent de stap durft te zetten van consument naar producent van veiligheid — of dat het bij de volgende crisis ontdekt dat de verzekering waarop het vertrouwde, stilletjes is opgezegd.