Analyse regeerakkoord: D66 levert de premier, maar de VVD bepaalt het beleid

D66 mag zich op het bordes melden met Rob Jetten als premier, maar wie het coalitieakkoord leest, ziet al snel wie er echt aan de knoppen draait. De Volkskrant vergelijkt de verkiezingsprogramma’s met het akkoord en komt tot een onontkoombare conclusie: Yesilgöz heeft in bijna alles haar zin gekregen, terwijl Jetten zijn ideeën in de uitverkoop heeft gedaan.

De voortekenen waren er al. VVD-leider Dilan Yesilgöz sloot GroenLinks-PvdA vroegtijdig uit en zette in op een centrumrechts kabinet. Die strategie werkte. Aan de formatietafel wist de VVD haar agenda grotendeels veilig te stellen. Het resultaat: een kabinet onder leiding van een D66-premier dat in de praktijk een groot deel van het VVD-programma uitvoert.

De VVD hamert al jaren op de hardwerkende Nederlander en wil werk laten lonen. Minder belastingen, minder sociale uitgaven, een kleinere overheid. Toch stijgt in het coalitieakkoord de inkomstenbelasting. Op het eerste gezicht lijkt dat een VVD-concessie, maar dat beeld kantelt snel. Ook D66 en CDA beloofden hun kiezers een lastenverlichting en zelfs een grotere dan de VVD. Opvallend is dat de belasting op arbeid omhooggaat, terwijl belasting op vermogen grotendeels ongemoeid blijft. Precies het scheve stelsel waar D66 vanaf wilde. Verhoging van erf- en schenkbelasting of zwaardere heffingen op grote vermogens? Niet in het akkoord. Hypotheekrenteaftrek afbouwen, rekeningrijden invoeren? Geschrapt. Lagere benzineaccijns was alleen een wens van de VVD en staat er wel in. Ook de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd komt rechtstreeks uit het VVD-programma.

Op klimaatgebied oogt het contrast nog scherper. Jetten droeg ooit trots een klimaatdrammer-trui, maar van drammen is weinig over. Nationaal klimaatbeleid wordt grotendeels ingeruild voor Europese afstemming. ‘De vervuiler betaalt’ kan de prullenbak in. De nationale CO2-heffing voor de industrie, waar D66 aan hechtte, blijft afgeschaft. Wat resteert zijn subsidies voor bedrijven, CO2-opslag onder zee en ‘tenminste vier’ nieuwe kerncentrales: pure CDA- en VVD-plannen. D66 wilde maximaal twee centrales en scherpere klimaatmaatregelen, maar kreeg ze niet. In het akkoord staat dat ‘we met volle kracht aan het werk gaan om de klimaatdoelen te halen’, gevolgd door de veelzeggende relativering: ‘Het klimaatdoel van 2030 wordt lastig, maar we houden de ambitie vast’. Milieuorganisaties reageerden teleurgesteld.

Ook op migratie schoof D66 al vóór de verkiezingen op richting de VVD. De partij pleit nu voor een strenger asielbeleid en asielaanvragen aan de Europese buitengrenzen. Toch stemde de D66-fractie tegen het tweestatusstelsel en de asielnoodmaatregelenwet. Het coalitieakkoord dicteert dat deze wetten onverkort worden uitgevoerd als ze door de Eerste Kamer komen. De VVD drukte hier opnieuw haar stempel.

Bij stikstof klinkt opluchting dat het probleem weer serieus wordt genomen, maar inhoudelijk blijft veel bij het oude. De ambitie om de uitstoot in 2030 te halveren verdwijnt. In plaats daarvan wordt vastgehouden aan 42 tot 46 procent reductie in 2035, in strijd met rechterlijke uitspraken. Ook de omstreden drempelwaarde keert terug, ondanks D66-bezwaren. Dat landbouworganisatie LTO enthousiast is en milieuorganisaties niet, zegt genoeg.

Heeft D66 dan niets binnengehaald? Jawel. Er komt 1,5 miljard euro extra voor onderwijs, geen gaswinning onder de Waddenzee en kleine investeringen in democratische rechtsstaat, media en persvrijheid. Maar het zijn bescheiden D66-trofeeën in een akkoord dat voor tientallen miljarden schuift. Ontwikkelingssamenwerking stijgt iets, van 0,44 naar 0,46 procent bni. Het akkoord noemt dat een stap richting de Oeso-norm van 0,7 procent.

D66 levert de premier. De VVD bepaalt het beleid.

Bron: de Volkskrant