Rechter: Duitse grenscontroles in strijd met Schengenverdrag

Een Duitse bestuursrechter heeft geoordeeld dat de huidige grenscontroles van Duitsland binnen het Schengengebied in strijd zijn met het Europese recht. De controles beperken volgens de rechtbank ten onrechte het vrije verkeer van personen, een van de kernprincipes van de Schengenzone.

Een man die in juni 2025 bij het Duitse plaatsje Perl in Saarland werd gecontroleerd na binnenkomst uit Luxemburg, stapte naar de rechter omdat hij de identiteitscontrole door de Bundespolizei onrechtmatig vond. De rechtbank in Koblenz gaf hem gelijk: de onderliggende verlenging van de Duitse grenscontroles in de periode maart–september 2025 was niet in lijn met de Schengengrenscode. De code staat binnengrenscontroles alleen toe als de openbare orde of de interne veiligheid daadwerkelijk in gevaar is, en dan ook nog slechts tijdelijk.

De rechter concludeerde dat die voorwaarden niet voldoende waren onderbouwd, en dat de concrete controle daarom als rechtswidrig – in strijd met het recht – moet worden beschouwd. Daarmee stelt de rechtbank impliciet dat de Duitse regering het Schengenverdrag en de Schengengrenscode te ruim heeft geïnterpreteerd bij het steeds weer verlengen van de controles.

Duitsland voert sinds september 2024 opnieuw grenscontroles uit aan alle landsgrenzen, officieel om irreguliere migratie en grensoverschrijdende criminaliteit tegen te gaan. De maatregel, die telkens met een half jaar wordt verlengd, geldt nu tot medio september 2026. Ook aan de grens met Nederland vinden steekproefsgewijze controles plaats.

Nederland doet ondertussen iets soortgelijks: sinds december 2024 zijn er tijdelijke binnengrenscontroles aan de grenzen met België en Duitsland en op vluchten uit andere Schengenlanden. Het kabinet heeft deze maatregel al meerdere keren verlengd; op dit moment lopen de controles door tot 8 juni 2026, eveneens met als doel irreguliere migratie en mensensmokkel te bestrijden.

De Duitse uitspraak kan zo nieuw vuur geven aan het Europese debat over de vraag in hoeverre lidstaten het instrument van “tijdelijke” binnengrenscontroles gebruiken als feitelijk permanent migratie‑ en veiligheidsmiddel, terwijl Schengen juist uitgaat van vrij verkeer en slechts zeer beperkte uitzonderingen. Bovendien is zowel in Duitsland als in Nederland bewezen dat de grenscontroles leiden tot helemaal niets.