Stiekem de beste zorg van Europa? Wat de nieuwste OESO-cijfers verraden over Nederland

Nederlanders roken minder, bewegen meer en sterven minder vaak aan oorzaken die voorkomen hadden kunnen worden. Tegelijkertijd geeft Nederland fors meer uit aan zorg dan het OESO-gemiddelde — en zien Nederlanders zelf hun gezondheid behoorlijk zonnig in. Het nieuwste Health at a Glance 2025-rapport van de OESO levert een opvallend gunstig portret van het Nederlandse gezondheidssysteem, met kanttekeningen. Vijf grafieken en één ongemakkelijke vraag.

Het is niet vaak dat een Nederlands rapport vlekkeloos scoort, maar het OESO Health at a Glance 2025-landenprofiel is uitzonderlijk positief: Nederland presteert beter dan het OESO-gemiddelde op alle tien kernindicatoren voor gezondheidsstatus en risicofactoren. Een greep:

Vooral het cijfer over lichaamsbeweging valt op: slechts 11% van de Nederlanders beweegt onvoldoende, tegenover 30% gemiddeld in OESO-landen. Dat is geen toeval — het fietsland Nederland heeft beweging letterlijk in het straatprofiel ingebouwd.

Op het gebied van toegang tot zorg blijft het beeld positief. 100% van de Nederlanders heeft dekking voor een basispakket aan zorg, tegen een OESO-gemiddelde van 98%. 83% is tevreden over de beschikbaarheid van kwaliteitszorg — fors hoger dan de 64% in andere OESO-landen.

Slechts 0,6% van de Nederlanders meldt onvervulde zorgbehoeften, tegen 3,4% in het OESO-gemiddelde. Op het oog een schoolvoorbeeld van een functionerend stelsel. Tegelijk weet iedereen die wel eens drie maanden op een MRI heeft gewacht of een huisarts probeerde te vinden, dat dit gemiddelde de praktijk soms maskeert.

De keerzijde van die prestaties is de prijs. Nederland geeft per hoofd van de bevolking $8.436 (USD PPP) uit aan zorg — fors boven het OESO-gemiddelde van $5.967. Als percentage van het bbp komt dat neer op 10,0%, tegen 9,3% gemiddeld.

Vergelijken we met Europese buren in Eurostat-data, dan ziet het plaatje er zo uit (2022, in koopkrachtstandaarden per inwoner):

Duitsland en Frankrijk geven met respectievelijk 12,6% en 11,9% van het bbp absoluut en relatief méér uit, maar Nederland zit comfortabel in de Europese top vijf qua zorguitgaven per inwoner.

Drie cijfers vertellen waar dat extra geld grotendeels naartoe gaat — en waar Nederland slim bezuinigt.

1. Preventie krijgt meer aandacht. Nederland besteedt 5,2% van de zorguitgaven aan preventie, ruim boven het OESO-gemiddelde van 3,4%. Voor een land met een hoge levensverwachting en lage vermijdbare sterfte is dat geen toeval.

2. Generieke medicijnen domineren. 79% van het Nederlandse geneesmiddelenvolume bestaat uit generieken, tegen 56% gemiddeld in de OESO. Dat houdt de uitgaven aan medicijnen laag — een van de redenen dat Nederland ondanks hoge totaaluitgaven niet uit de hand loopt op farmacie.

3. Veel verpleegkundigen, gemiddeld aantal artsen. Met 11,1 verpleegkundigen per 1.000 inwoners zit Nederland boven het OESO-gemiddelde van 9,2. Het aantal artsen (3,9 per 1.000) is exact gelijk aan het gemiddelde.

Bij ziekenhuisinfrastructuur kiest Nederland bewust voor minder, niet meer. Er zijn slechts 2,3 ziekenhuisbedden per 1.000 inwoners, vergeleken met een OESO-gemiddelde van 4,2 — bijna de helft minder. Ook diagnostische apparatuur (CT, MRI, PET) is schaarser: 37 scanners per miljoen inwoners tegen 51 gemiddeld.

Dat strookt met decennia Nederlands beleid: zorg buiten het ziekenhuis houden, dagbehandelingen stimuleren en regionale concentratie van specialistische zorg. De winst is efficiëntie. Het risico is dat bij een nieuwe pandemie of plotselinge zorgvraag de marges erg klein zijn — iets wat tijdens COVID-19 pijnlijk zichtbaar werd.

Als Nederland zo gunstig scoort, waarom voelt het publieke zorgdebat dan zo grimmig? De OESO-cijfers verzwijgen wat het politieke debat domineert: een eigen risico van €385 dat zorgmijding in de hand werkt, een ggz-wachtlijst die door geen enkele OESO-statistiek wordt gevangen, een huisartsentekort op het platteland en een toenemende administratieve last die zorgverleners doet uitstromen.

De Health at a Glance-cijfers vergelijken stelsels op meetbare prestaties op systeemniveau. Wat ze niet meten, is wat een burger ervaart als hij om elf uur 's avonds geen huisartsenpost meer kan bereiken, of wanneer zijn psycholoog over zes maanden pas plaats heeft.

De internationale data tekenen een eenduidig beeld: Nederland heeft een van de best presterende zorgsystemen van de OESO, gemeten aan resultaat, toegang en patiënttevredenheid. Het is ook een van de duurste — maar wel doelmatig duur, met veel verpleegkundigen, hoge generieken-inzet en sterke preventie. De grootste blinde vlek zit in wat statistieken niet vangen: ervaren toegankelijkheid, mentale zorg en de werkdruk in de keten.