Zoveel kost het om één Nederlandse stad te beschermen tegen raketten — en het is meer dan je denkt

Nederland kocht in april 2026 een extra Patriot-systeem in de Verenigde Staten. Prijskaartje: bijna een miljard euro. Het kabinet moest die spoedbestelling er vóór eind maart doorheen jassen, omdat het anders zijn plek in de productielijn zou verliezen en achteraan een internationale wachtrij zou aansluiten. Levering dan pas rond 2033.

Dat is de kern van het probleem. Luchtverdediging is geen product dat je koopt, maar een plek in een schaarse productieketen. De halve wereld staat in dezelfde rij.

Nederland heeft op papier vier Patriot-systemen, waarvan drie operationele vuureenheden. Twee daarvan staan in Polen om de aanvoerroute naar Oekraïne te beschermen. Eén staat in Nederland. Het vierde exemplaar is besteld maar nog niet geleverd. Met de nieuwste aankoop komt het totaal straks op vijf.

Een Patriot-vuureenheid schakelt vliegtuigen, drones, kruisraketten en ballistische raketten uit tot ongeveer 20 kilometer hoogte en 60 kilometer afstand. Dat klinkt als een paraplu over de halve Randstad. Zo werkt het niet.

Die 60 kilometer is de maximale onderscheppingsafstand tegen bepaalde doelen, niet het gebied dat je daadwerkelijk beschermt. Het effectief verdedigde gebied — de zone waarin je een inkomende ballistische raket met redelijke zekerheid neerhaalt — is een fractie daarvan. Openbare schattingen lopen uiteen van enkele tientallen tot een paar honderd vierkante kilometer per batterij, sterk afhankelijk van de dreiging, de vlieghoogte en de opstelling van de lanceerinrichtingen.

Zet dat naast Amsterdam: 243 vierkante kilometer aan gemeenteoppervlakte, waarvan 188 vierkante kilometer land, met ruim 918.000 inwoners. Zelfs bij een optimistische aanname heb je meerdere vuureenheden nodig om de stad plus haven, Schiphol en de vitale infrastructuur eromheen te dekken.

Neem de voorzichtige variant: meerdere Patriot-vuureenheden voor het stedelijk gebied van Amsterdam. Tegen de prijs die Nederland dit jaar betaalde, loopt de aanschaf alleen al op tot ruim twee miljard euro. Alleen voor de hardware.

Daar komt de munitie bovenop. Een moderne PAC-3-onderscheppingsraket kost enkele miljoenen euro per stuk. Een enkele lanceerinrichting kan zestien van die raketten dragen. Een fatsoenlijke voorraad voor één batterij loopt daarmee zelf al in de honderden miljoenen. En dan zijn er nog de radar, de vuurleiding, de kazerne, de opleiding en het personeel dat 24 uur per dag paraat moet staan.

Ter vergelijking: de Nederlandse defensiebegroting voor 2026 bedraagt 26,8 miljard euro. Eén stad volledig afdekken kost dus grofweg een tiende van alles wat Defensie in een jaar uitgeeft — aan alles, van onderzeeërs tot sokken.

Het echte probleem is niet de prijs, maar de verhouding. Een Shahed-achtige aanvalsdrone kost naar schatting tienduizenden dollars; sommige analisten komen zelfs veel lager uit. Een onderscheppingsraket van het zwaarste type kost miljoenen.

Wie tien drones stuurt en er drie doorheen krijgt, heeft economisch gewonnen — ook als de verdediging technisch prima presteerde. Daarom investeren westerse landen inmiddels in goedkopere lagen: kanonnen, kleine geleide raketten, elektronische verstoring en laserwapens. Patriot bewaar je voor wat er echt toe doet.

De NAVO erkent het gat. Secretaris-generaal Mark Rutte noemde vorig jaar een vervijfvoudiging van de luchtverdedigingscapaciteit noodzakelijk. Eerder meldden bronnen binnen het bondgenootschap dat de NAVO over slechts een fractie beschikt van wat nodig is om het Europese oostflankluchtruim te verdedigen.

Dat betekent iets ongemakkelijks voor Nederland. De schaarse systemen die we hebben, staan grotendeels niet boven Nederlandse steden. Ze staan waar de NAVO ze nodig heeft. Een nationaal raketschild boven Amsterdam, Rotterdam of Den Haag is geen keuze tussen wel of niet betalen — het is een keuze die de komende tien jaar simpelweg niet leverbaar is.