Europa’s geheime Plan B als Trump de NAVO lamlegt

Terwijl Trump troepen uit Europa terugtrekt en openlijk twijfelt aan Artikel 5, werken Europese militairen in stilte aan een Plan B: een oorlog voeren zónder Amerika en desnoods buiten de NAVO om. De Joint Expeditionary Force wordt daarbij ineens verdacht belangrijk.

Europa rekent officieel nog steeds op de Amerikaanse veiligheidsparaplu, maar achter de schermen groeit iets anders: een geheim Plan B voor het moment dat Trump de NAVO verlamt of er zelfs uit stapt. De vraag is niet langer óf dat scenario denkbaar is, maar hoe je dan nog geloofwaardig afschrikt.

Begin mei stond een Amerikaanse tankbrigade met 4.000 militairen klaar om naar Polen te vertrekken, als deel van de NAVO‑afschrikking aan de oostflank. Minder dan twee weken later werd de uitzending simpelweg afgeblazen, na een eerdere aankondiging dat 5.000 Amerikaanse soldaten uit Duitsland vertrekken. Officieel draait het om boosheid over “te weinig steun” in Trumps oorlog in Iran, maar voor Europese planners voelt het als een abrupte einde van de vertrouwde routine, schrijft The Economist.

Daarbovenop heeft de VS een groot deel van zijn raketvoorraden in Iran verschoten, waardoor leveringen aan Europese bondgenoten en Oekraïne vertragen. En terwijl Trump al jaren morrelt aan Artikel 5, schrok men in Europese hoofdsteden vooral van zijn dreigende taal over het “afpakken” van Groenland van NAVO‑bondgenoot Denemarken. “De Groenland‑crisis was een wake‑upcall: we beseften dat we een Plan B nodig hadden,” zegt een Zweedse defensiebron in The Economist.

Dat Plan B wordt nu stilletjes uitgewerkt. Hoge militairen en ambtenaren in verschillende NAVO‑landen denken na over hoe Europa zou vechten zonder Amerikaanse steun én zonder het bestaande NAVO‑commando, als Washington de besluitvorming blokkeert. NAVO‑secretaris‑generaal Mark Rutte zou openlijke discussie hierover afraden, uit angst dat het Trump juist richting een vertrek uit het bondgenootschap duwt.

In de praktijk schuift één format naar voren: de Joint Expeditionary Force (JEF), een door het Verenigd Koninkrijk geleide coalitie van tien gelijkgezinde landen (Denemarken, Estland, Finland, IJsland, Letland, Litouwen, Nederland, Noorwegen, Zweden en het VK). De JEF heeft een permanent hoofdkwartier bij Londen, eigen inlichtingen- en logistieke capaciteit en kan optreden zonder unanimiteit van alle partners, in tegenstelling tot de NAVO‑raad.

Analisten schatten dat ongeveer een derde van de NAVO‑leden “op dag één” zou vechten tegen Rusland, ook als Artikel 5 formeel niet wordt geactiveerd; niemand gaat in een crisis wachten tot elk land in Brussel zijn zegje heeft gedaan. De JEF is daardoor een logische ruggengraat voor een Noord‑Europees blok. Tegelijk ontbreken grote militaire zwaargewichten als Frankrijk en Duitsland nog, wat de grenzen van dit Plan B pijnlijk zichtbaar maakt.

Bovendien kampen de Britten zelf met jarenlange onderinvestering in defensie: het aantal direct inzetbare schepen, onderzeeërs en landmachteenheden is beperkt, waarschuwen ook Britse denktanks. Pas als Berlijn en Parijs volwaardig aanhaken, kan zo’n Europees alternatief de rol van Amerika deels opvangen. Intussen jaagt Trump Europa wel richting hogere defensie‑uitgaven – in 2025 steeg de Europese defensiebegroting met ruim 14% – maar geld alleen levert nog geen geïntegreerd commando en politieke wil om te vechten.

De ongemakkelijke conclusie van Europa’s Plan B is dan ook simpel: een afschrikking die leunt op iemand die misschien niet komt opdagen, is uiteindelijk geen afschrikking meer.