Breaking Bad: mensen gaan na kankerdiagnose écht vaker in de fout

De brave scheikundeleraar Walter White krijgt te horen dat hij longkanker heeft en betreedt vervolgens een duister pad vol moord en verderf. In de bekroonde serie Breaking Bad verandert hij na zijn diagnose in een nietsontziende drugsbaron. Het is een fictief verhaal, maar nieuw onderzoek laat zien dat er een bron van waarheid zit achter dit idee.

Wetenschappers analyseerden zo'n veertig jaar aan Deense gegevens. In totaal werden 368.317 mensen met een kankerdiagnose tussen 1980 en 2018 gevolgd. Hun medische dossiers zijn gekoppeld aan informatie over inkomen, werk en strafrechtelijke veroordelingen. Vervolgens werden ze vergeleken met vergelijkbare mensen zonder kanker.

In het eerste jaar na de diagnose gebeurt er weinig op crimineel vlak. Logisch ook: behandelingen zoals chemo en bestraling slopen het lichaam. Wie uitgeput is door therapieën, heeft weinig energie voor nachtelijke avonturen buiten de wet. Maar daarna verandert het beeld.

Ongeveer twee jaar na de diagnose worden patiënten statistisch gezien vaker veroordeeld voor een misdrijf dan vóór hun ziekte. Uiteindelijk blijken kankerpatiënten gemiddeld 14 procent meer kans te hebben op een veroordeling.

Het gaat meestal niet om spectaculaire misdaadverhalen. Denk eerder aan winkeldiefstal, drugsbezit of andere kleine overtredingen. Toch zagen onderzoekers ook een lichte toename van geweldsdelicten.

Dit alles gebeurt opvallend genoeg in Denemarken, een land met een uitgebreid zorgstelsel. Toch speelt geld nog steeds een rol. Door ziekte werken veel patiënten minder, waardoor hun inkomen keldert terwijl vaste lasten gewoon doorlopen. Vooral bij mensen met de grootste inkomensdaling bleek de link tussen kanker en criminaliteit het sterkst.

Daarnaast spelen er psychologische factoren mee. Mensen met een slechtere overlevingskans gingen vaker de fout in. De reden lijkt simpel: als je denkt dat je tijd beperkt is, voelt de dreiging van straf ineens minder zwaar. Of zoals de onderzoekers het samenvatten: een kortere toekomst kan de angst voor straf verminderen.

De conclusie is ongemakkelijk. Kanker tast niet alleen het lichaam aan, maar ook iemands financiële en mentale stabiliteit. En soms schuiven daardoor hun morele grenzen op.

Bron: American Economic Journal: Applied Economics – Breaking Bad: How Health Shocks Prompt Crime