Kun je ook te braaf zijn? De nadelen van voorbeeldig gedrag

We prijzen discipline, structuur en betrouwbaarheid vaak als ideale eigenschappen. Maar wat gebeurt er als iemand daar in doorschiet? Recente wetenschappelijke inzichten suggereren dat een sterk gevoel voor orde en plicht niet alleen voordelen oplevert, maar ook onverwachte nadelen met zich meebrengt.

Mensen die bekendstaan als nauwgezet en verantwoordelijk, de braveriken onder ons, scoren op de Big Five-persoonlijkheidstest hoog op de eigenschap conscientiousness. Zij plannen zorgvuldig, komen afspraken na en houden hun leven overzichtelijk. Het zijn vaak de personen op wie anderen bouwen: betrouwbaar, georganiseerd en consistent.

Onderzoek van de Universiteit van Galway wijst uit dat mensen met een sterke neiging tot structuur emoties minder intens beleven. In experimenten reageerden zij bijvoorbeeld minder uitbundig op humoristische fragmenten, zoals scènes uit When Harry Met Sally, vergeleken met minder brave deelnemers.

De verklaring ligt mogelijk in hun behoefte aan controle en voorspelbaarheid. Spontane prikkels lijken daardoor minder impact te hebben. Tegelijkertijd ervaren deze mensen ook minder negatieve gevoelens, zoals verdriet of somberheid. Hun georganiseerde levensstijl kan helpen om stress en chaos te beperken.

Een andere studie, uitgevoerd door KU Leuven, benadrukt juist de kracht van deze persoonlijkheidstrek. Daarin werd gekeken naar het zogenoemde flowgevoel: een toestand waarin iemand volledig opgaat in een activiteit en de tijd vergeet.

Juist mensen die gedisciplineerd en doelgericht zijn, blijken hier goed in te zijn. Hun vermogen om geconcentreerd te blijven en door te zetten maakt het makkelijker om die diepe focus te bereiken. Eigenschappen als structuur en zelfbeheersing blijken daarbij cruciaal.

De bevindingen laten zien dat een sterke neiging tot ‘braaf gedrag’ twee kanten heeft. Enerzijds kan het zorgen voor minder intense emoties, zowel positief als negatief. Anderzijds helpt het bij concentratie en het vermijden van verveling.

Belangrijk is dat persoonlijkheid geen vaststaand gegeven is. Volgens de onderzoekers kunnen mensen hun gedrag en reacties ontwikkelen. Wie van nature gestructureerd is, kan leren om meer ruimte te maken voor spontaniteit, terwijl de voordelen van discipline behouden blijven.

Bron: Metro