Waarom anderen je waarschijnlijk veel leuker vinden dan je zelf denkt

Wie weinig zelfvertrouwen heeft, zou moeten opknappen van complimenten, liefde en succes. Logisch, zou je denken. Maar psychologisch onderzoek wijst op iets vreemds: positieve ervaringen kunnen bij mensen met een negatief zelfbeeld averechts werken.

Daarachter zit de zogeheten zelfverificatietheorie. Die stelt dat we mensen opzoeken die ons ongeveer zien zoals we onszelf zien. Dat geldt ook wanneer dat beeld weinig rooskleurig is.

Mensen met een negatief zelfbeeld blijken bijvoorbeeld minder toegewijd aan een partner die hen positiever beoordeelt dan zij zichzelf beoordelen. Ze gaan liever om met mensen die eveneens negatief over hen denken. Positieve feedback kan zelfs de bloeddruk laten stijgen.

Het wordt nog opmerkelijker. Mensen met een laag zelfbeeld die na een piepje de zin "Ik ben leuk” moesten herhalen, voelden zich daarna slechter.

Psycholoog Marisa G. Franco beschrijft zelfwaardering als een soort theorie over jezelf. Wie positief over zichzelf denkt, verwacht dat anderen hem accepteren. Wie negatief over zichzelf denkt, verwacht afwijzing.

Probleem: die theorie hoeft helemaal niet te kloppen. Mensen onderschatten vaak hoeveel anderen hen mogen. Dit verschijnsel heet de liking gap en blijkt sterker bij mensen die bijzonder kritisch op zichzelf zijn. Ook het idee dat iemand heeft over hoe zijn romantische partner hem ziet, weerspiegelt vaak sterker zijn eigen zelfbeeld dan het werkelijke oordeel van die partner.

Waarom houden we dan toch vast aan zo'n negatief verhaal? Hoogleraar Robin Carhart-Harris denkt dat pijn het leven onvoorspelbaar kan laten voelen: er kan ieder moment iets slechts gebeuren. Het brein zoekt vervolgens zekerheid en legt een verhaal vast: "Ik ben slecht” en "Mensen zullen me afwijzen.” Zelfs zo'n negatieve theorie biedt houvast. Een afwijzing komt dan tenminste niet onverwacht.

Herinneringen spelen daarin een belangrijke rol. Afwijzing, pesten, verwaarlozing of misbruik worden opgeslagen en gebruikt om de toekomst te voorspellen. Zoals geheugenwetenschappers het formuleren: "Het geheugen wordt beschouwd als een database voor zelfwaardering.”

Zo kan een laag zelfbeeld zichzelf beschermen én gevangen houden. Wie zich al waardeloos voelt, hoeft minder ver te vallen als de gevreesde afwijzing terugkeert. Daardoor kan zelfs een droombaan voelen als falen en een liefdevolle relatie als liefdeloosheid.

Of, zoals Franco het samenvat: "Onwaardigheid leidt tot onvermogen om liefde te verwerken.”

Bron: Psychology Today