Zit je vast in een verhaal dat niet meer bij je past? Zo breng je daar verandering in

We zien onszelf graag als rationele wezens die af en toe een verhaal vertellen. In werkelijkheid is het vaak precies andersom. Ons brein is voortdurend bezig onze ervaring tot een verhaal te maken. We selecteren feiten, leggen verbanden, trekken conclusies en doen voorspellingen. Zo construeren we doorlopend verhalen over de wereld, over anderen en – misschien wel het belangrijkst – over onszelf.

Die verhalen voelen als neutrale beschrijvingen van de werkelijkheid. Dat zijn ze niet. Ze zijn interpretaties. Ordeningen van chaos. In onze innerlijke scripts bepalen we wie de held is, wie de tegenstander, welke scènes belangrijk zijn en welke geruisloos verdwijnen in de montagekamer van het geheugen.

Dat vermogen is geen zwakte, maar een fundamenteel menselijk talent. Zonder verhalen zou het leven onsamenhangend en betekenisloos aanvoelen. Maar niet elk verhaal helpt ons vooruit. Sommige verhalen houden ons juist gevangen.

Het invloedrijkste verhaal in je leven is het verhaal dat je over jezelf vertelt. Dit zelfverhaal bepaalt hoe je je verleden begrijpt, hoe je de toekomst tegemoet ziet, hoeveel initiatief je durft te nemen en hoe je je verhoudt tot anderen. Het geeft samenhang en betekenis aan wie je denkt te zijn.

Narratieve psychologen laten zien dat ons welzijn sterk samenhangt met de structuur van dit verhaal. Mensen die hun leven begrijpen als een verhaal van groei, herstel of een heldenreis rapporteren meer veerkracht en levensvoldoening.

Problematische zelfverhalen hebben vaak een ander patroon: dat van achteruitgang, stagnatie of zinloosheid. “Ik ben nu eenmaal zo.” “Het lukt mij toch nooit.” Zulke verhalen zijn niet alleen somber, ze werken als voortdurende suggesties. En suggesties vormen ervaring.

Sommige zelfverhalen functioneren als een soort negatieve trance. Ze kleuren onze emoties, beperken onze verbeelding en sturen ons gedrag. Wie zichzelf consequent ziet als hulpeloos of gedoemd tot falen, verliest motivatie en handelingsvermogen, niet omdat verandering onmogelijk is, maar omdat het verhaal dat voorschrijft.

Deze verhalen zijn hardnekkig doordat ze zichzelf bevestigen. Dankzij confirmation bias letten we vooral op wat past bij ons bestaande narratief en negeren we tegenbewijs. Zo worden verhalen zelfvervullende voorspellingen.

Verhalen vormen ons, maar ze zijn niet onveranderlijk. We kunnen leren afstand te nemen van onze innerlijke narratieven en ze zien als constructies, niet als absolute waarheden. Dat vraagt geen geforceerd positivisme, maar een eerlijkere, ruimere manier van kijken.

Welke feiten benadruk ik steeds opnieuw en welke laat ik weg? Welke versie van dit verhaal maakt mij competenter en menselijker?

We zijn niet alleen personages in ons levensverhaal. We zijn ook de verteller.

Bron: Psychology Today