Amerika is misschien machtiger en rijker, in Europa is het veel fijner

De American Dream gaat over geld. De Europese werkelijkheid gaat over goed leven.

De Europese Unie en de Verenigde Staten zijn economische grootmachten met een vergelijkbare welvaart, maar als je naar de sociale indicatoren kijkt, doemt er een verrassend groot contrast op.

De gemiddelde levensverwachting in de EU bedraagt 81,5 jaar, tegenover 78,4 jaar in de VS. Dat verschil van ruim drie jaar is hardnekkig: zelfs de rijkste Amerikanen hebben een lagere levensverwachting dan vergelijkbare Europeanen, zo toonde een studie van Brown University aan. Binnen de EU bestaan er overigens flinke verschillen — Spanjaarden worden gemiddeld 84, Roemenen 76 — maar zelfs de laagst scorende EU-landen zitten dicht bij het Amerikaanse gemiddelde.

Ook de zuigelingensterfte vertelt een duidelijk verhaal: in de EU overlijden 3,3 baby's per 1.000 geboorten voor hun eerste verjaardag, in de VS zijn dat er 5,6. Dat is bijna 70 procent hoger.

Het moordcijfer in de EU lag in 2023 op minder dan 1 per 100.000 inwoners. In de VS was dat 5,9 — ruim zes keer zo hoog . In absolute aantallen: 3.930 moorden in de EU tegenover 19.800 in de VS, terwijl de EU zo'n 100 miljoen inwoners méér telt .

Het verschil in druggerelateerde sterfgevallen is misschien wel het meest schokkende cijfer. In de VS overleden in 2023 ruim 105.000 mensen aan een overdosis — zo'n 31 per 100.000 inwoners. In de EU ligt dat cijfer tussen de 2 en 4 . De Amerikaanse fentanylcrisis speelt hierin een centrale rol: het aantal fentanylgerelateerde doden steeg van 20.000 in 2017 naar 79.000 in 2023.

Het aantal gedetineerden per 100.000 inwoners bedraagt in de VS 531, bijna vijf keer zoveel als de 111 in de EU . De VS huisvest daarmee circa 21 procent van alle gevangenen wereldwijd, terwijl het land slechts 4,4 procent van de wereldbevolking uitmaakt. In 2024 werden bovendien 25 mensen geëxecuteerd in de VS — het op een na hoogste aantal sinds 2015 — terwijl de doodstraf in de gehele EU is afgeschaft .

Hier is het contrast misschien wel het scherpts. Elk EU-land is verplicht werknemers minimaal 20 betaalde vakantiedagen per jaar te geven; landen als Oostenrijk, Frankrijk en Zweden bieden er zelfs 25 of meer . In de VS? Nul. Er bestaat geen federale wet die betaald verlof garandeert .

Hetzelfde geldt voor zwangerschapsverlof. De EU schrijft minimaal 14 weken betaald moederschapsverlof voor, en in 13 lidstaten — waaronder Oostenrijk — ontvangen moeders hun volledige salaris . Zweden gaat nog verder met 480 dagen gedeeld ouderschapsverlof, betaald op 80 procent van het loon. In de VS biedt de federale wet (FMLA) maximaal 12 weken onbetaald verlof — en lang niet alle werknemers komen daarvoor in aanmerking.

De data laten een structureel patroon zien. Het gaat niet om één uitschieter, maar om een consistent verschil op vrijwel alle indicatoren van menselijk welzijn: gezondheid, veiligheid, sociale bescherming en arbeidsrechten. De VS scoort hoger op economische flexibiliteit en individuele vrijheid op de arbeidsmarkt, maar de prijs daarvan wordt zichtbaar in deze vergelijking.