Europa en de Verenigde Staten worden vaak als vergelijkbare, welvarende machtsblokken gezien. Toch lopen de verschillen in dagelijkse levenskwaliteit flink uiteen. Wie kijkt naar levensverwachting, kindersterfte, geweld, gevangenissen, drugsdoden en arbeidsrechten, ziet dat de Europese Unie gemiddeld duidelijk gunstiger scoort.

De vergelijking vraagt wel om nuance: de EU is geen land maar een groep van 27 landen met grote onderlinge verschillen. Ook in de VS verschilt de situatie sterk per staat. Maar op het niveau van de gemiddelden is het contrast opvallend.

De EU-levensverwachting lag in 2024 op 81,5 jaar, tegenover 79,0 jaar in de VS. De Europese kindersterfte bedroeg 3,5 per 1.000 levendgeborenen; in de VS ging het om ongeveer 5,5 per 1.000.europa+1

De verschillen bij geweld zijn nog groter. In 2023 werden in de EU 3.930 opzettelijke dodelijke geweldsmisdrijven geregistreerd: ongeveer 0,9 per 100.000 inwoners. In de VS waren dat 19.800 moorden, oftewel 5,9 per 100.000 inwoners. Het Amerikaanse moordcijfer lag daarmee ruim zes keer zo hoog.

Ook het aantal gevangenen verschilt drastisch. De VS heeft met 542 gedetineerden per 100.000 inwoners een van de hoogste opsluitingspercentages ter wereld. In de EU ligt dat gemiddelde rond 111 per 100.000 inwoners. Dat betekent niet automatisch dat criminaliteit in de VS vijf keer hoger is; het zegt ook veel over strafmaat, vervolgingsbeleid, drugsbeleid en het gebruik van voorlopige hechtenis.

De doodstraf markeert misschien wel het scherpste juridische verschil. In de EU is de doodstraf afgeschaft en werden in 2024 geen executies uitgevoerd. In de VS vonden dat jaar 25 executies plaats.thebette

De Amerikaanse opioïdencrisis drukt zwaar op de volksgezondheid. In 2024 overleden in de VS meer dan 79.000 mensen aan een drugsoverdosis, ondanks een daling ten opzichte van het jaar ervoor.

In de EU ligt het aantal drugsgerelateerde sterfgevallen aanzienlijk lager: volgens Europese ramingen grofweg 2 tot 4 per 100.000 inwoners van 15 tot 64 jaar. Bij de Amerikaanse vergelijking wordt vaak circa 31 per 100.000 inwoners genoemd. De definities en leeftijdsgroepen verschillen per databron, dus de cijfers zijn niet één-op-één perfect vergelijkbaar. De richting is echter helder: de sterfte door drugs is in de VS veel hoger.

Op arbeidsvoorwaarden is het verschil niet klein, maar structureel. De EU verplicht lidstaten werknemers minimaal vier weken betaald verlof per jaar te garanderen: meestal 20 werkdagen bij een vijfdaagse werkweek. In de VS bestaat geen federale wettelijke aanspraak op betaalde vakantiedagen. Of iemand vrije dagen krijgt, hangt af van werkgever, contract of cao.

Voor aanstaande moeders geldt in de EU minimaal 14 weken zwangerschaps- en bevallingsverlof. De VS kent evenmin een nationaal programma voor betaald ouderschapsverlof. De federale FMLA-wet biedt sommige werknemers maximaal twaalf weken onbetaald verlof, maar lang niet iedereen valt daaronder. De VS is daarmee de enige OESO-lidstaat zonder nationaal beleid voor betaald ouderschapsverlof.

Europa is geen utopie. Binnen de EU zijn grote verschillen in zorg, inkomen, veiligheid en levensverwachting. Ook de Verenigde Staten beschikken over toonaangevende ziekenhuizen, hoge inkomens en in sommige staten relatief uitgebreide sociale regelingen.

Maar voor de gemiddelde inwoner laat deze vergelijking een consistent patroon zien: Europeanen leven gemiddeld langer, verliezen minder vaak een baby in het eerste levensjaar, lopen minder risico slachtoffer te worden van moord, zitten veel minder vaak vast en hebben wettelijk meer bescherming rond vakantie en ouderschap. De Amerikaanse levensverwachting bereikte in 2024 wel een recordhoogte, maar blijft nog altijd ruim tweeënhalf jaar achter bij het EU-gemiddelde.