Je ging in het buitenland wonen, maar dat viel tegen. Maar terug naar Nederland gaat ook niet zomaar.

Steeds meer terugkerende landgenoten merken dat het paspoort wel welkom is, maar de persoon erachter niet. Ze stuiten op loketten die dicht blijven, een woningmarkt die op slot zit en regels die hen behandelen als een voetnoot in het beleid. Wie terug wil, moet zich voorbereiden op een lang gevecht.

Remigreren blijkt zelden gemakkelijk”, constateert De Telegraaf in een reportage over terugkeerders die zich buitengesloten voelen in hun eigen land. Juridisch is het eenvoudig: Nederlanders hebben recht op terugkeer. In de praktijk lopen ze vast op een stapeling van woningnood, starre regels en een overheid die hen vooral als zelfredzaam ziet. Wie na jaren in Bonaire, Aruba of Mallorca terugkomt zonder woonadres, ontdekt dat het paspoort toegang geeft tot de grens, maar niet tot het systeem.

Kern van het probleem is de inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP). Zonder inschrijving geen burgerservicenummer, geen zorgverzekering, geen DigiD – en dus geen toegang tot vrijwel alle voorzieningen. Sinds 2022 zijn gemeenten wettelijk verplicht om mensen zonder woonadres een zogenoemd briefadres te geven, juist om dakloosheid te voorkomen. Maar in de praktijk weigeren gemeenten dat nog geregeld of wordt strikt naar de letter van de wet gekeken, bevestigt belangenorganisatie Stichting GOED, die veel klachten van remigranten binnenkrijgt.

In de Telegraaf-reportage vertelt een echtpaar dat bij de gemeente te horen kreeg: „Ga maar naar het daklozencentrum”, terwijl ze met hun kind op de stoep stonden. Anderen logeren jarenlang in een kleine kamer, ontvangen hun kinderen tussen de verhuisdozen en zien hoe initiatieven om sociale huurwoningen eerlijker te verdelen anderen wel helpen, maar henzelf niet. De frustratie wordt verder aangewakkerd doordat nieuwkomers wél onder speciale opvang- en huisvestingsregelingen vallen, terwijl remigranten geacht worden alles zelf te regelen.

Op de achtergrond schuurt een bredere ontwikkeling: de overheid heeft het remigratieprobleem lange tijd nauwelijks gezien. Pas de laatste jaren verscheen op NederlandWereldwijd een stappenplan voor terugkeer, mede na druk van belangenorganisaties. Dat stappenplan somt documenten, termijnen en verzekeringen op, maar lost het fundamentele gat niet op: zonder adres geen inschrijving, en zonder inschrijving geen toegang tot basisrechten. Voor veel remigranten voelt het alsof de overheid zegt: u mag terugkomen, maar u zoekt het verder zelf maar uit.

Je wilde weg, want het gras was elders groener. Maar terug naar je eigen gras is zo eenvludig nog niet.