Nederland staat bovenaan een ranglijst waarop niemand wil staan: die van de meeste fietsdoden per inwoner in de Europese Unie. Toch betekent dat niet dat een fietstocht hier gevaarlijker is dan elders. De verklaring zit in een belangrijk verschil: hoeveel mensen fietsen, en vooral hoeveel kilometers ze afleggen.wielerrevue

Met gemiddeld 15 omgekomen fietsers per miljoen inwoners ligt Nederland ruim boven het Europese gemiddelde van 4,5. België en Roemenië komen uit op ongeveer acht. Het gaat om gemiddelden over de jaren 2022 tot en met 2024, afkomstig uit een rapport van de Europese verkeersveiligheidsorganisatie ETSC dat Wieler Revue bespreekt.wielerrevue

Op het eerste gezicht lijkt dat moeilijk te rijmen met onze reputatie. Nederland is immers het land van fietspaden, fietsenstallingen en kinderen die zelfstandig naar school trappen. Maar juist dat intensieve fietsgebruik maakt een vergelijking per inwoner onvolledig.

Volgens de aangehaalde ETSC-cijfers fietsen Nederlanders gemiddeld 980 kilometer per persoon per jaar. In Frankrijk is dat ongeveer 92 kilometer en in Groot-Brittannië 89 kilometer. Nederlanders leggen dus ruim tien keer zoveel fietskilometers af.wielerrevue

Daarmee wordt duidelijk waarom het aantal slachtoffers per inwoner niet hetzelfde vertelt als het risico tijdens een fietstocht. In een land waar veel mensen dagelijks fietsen, zijn fietsers veel vaker aan verkeersrisico’s blootgesteld dan in een land waar de fiets meestal in de schuur blijft.

Voor een vergelijking van het risico is daarom ook de afstand belangrijk: hoeveel mensen komen om per miljard gefietste kilometers?

Met die maatstaf ziet de vergelijking er anders uit. Nederland komt volgens het besproken onderzoek uit op 15 fietsdoden per miljard fietskilometers. Groot-Brittannië zit eveneens op 15, Zweden op 13 en Frankrijk op 40. De Franse uitkomst ligt daarmee ruim tweeënhalf keer zo hoog als de Nederlandse.

Dat maakt Nederland niet automatisch tot het veiligste fietsland. Slechts een beperkt aantal landen kon bruikbare gegevens over fietskilometers aanleveren, en de meetmethoden verschillen. Een volledig Europees gemiddelde ontbreekt. Maar de conclusie dat Nederland het gevaarlijkste fietsland van Europa is, kun je uit de ranglijst per inwoner evenmin trekken.

Die nuance maakt de Nederlandse ontwikkeling niet minder zorgelijk. Volgens het door Wieler Revue aangehaalde rapport steeg het aantal fietsdoden hier tussen 2014 en 2024 gemiddeld met ongeveer 4 procent per jaar. Veel fietsen verklaart waarom een vergelijking per inwoner tekortschiet, maar neemt de noodzaak om ongevallen te voorkomen niet weg.

ETSC pleit onder meer voor betere fietsinfrastructuur, veiligere kruisingen en lagere snelheden op plekken waar fietsers en gemotoriseerd verkeer elkaar tegenkomen. Dat richt de aandacht op de omstandigheden waarin ongelukken ontstaan, in plaats van alleen op de positie van een land op een ranglijst.

De Nederlandse eerste plaats vraagt dus om twee reacties tegelijk: kritisch kijken naar wat de cijfers werkelijk meten én blijven werken aan veiliger fietsen. Onze fietscultuur verklaart een deel van het hoge aantal slachtoffers. Een geruststellend excuus is dat niet.