Naar inhoud springen

Top in Shenzhen geen tweede Jalta, het wordt nog veel erger, waarschuwt oud-NAVO-ambassadeur Daalder

Samenleving
xitrump-split
Donderdag zitten Donald Trump, Xi Jinping en Vladimir Poetin voor het eerst met z’n drieën aan tafel, in de Chinese stad Shenzhen. Overal valt het woord Jalta, naar de conferentie waar Roosevelt, Churchill en Stalin in 1945 de naoorlogse wereld verdeelden. Ivo Daalder, in Den Haag opgegroeid en van 2009 tot 2013 Amerikaans ambassadeur bij de NAVO, kan zich niet vinden in die vergelijking. De situatie is volgens hem nog vele malen erger.
Dat schrijft hij in een analyse op zijn nieuwsbrief America Abroad. Daalder is sinds september ook hoogleraar op de Kooijmansleerstoel van de Universiteit Leiden.

Trump krijgt de foto, Poetin en Xi krijgen de ruimte

De leiders in Jalta hadden legers in het veld en een oorlog die bijna gewonnen was. De mannen in Shenzhen hebben dat niet, schrijft Daalder. “Ze kunnen de wereld niet verdelen, tenzij de rest van de wereld ze dat laat doen.”
Het gevaar zit volgens hem ergens anders. Alle drie voelen zich thuis in de machtspolitiek van de negentiende eeuw, maar Poetin en Xi spelen dat spel beter. Ze zullen Trump vleien, hem een paar overwinningen gunnen en ondertussen zijn zwakte uitbuiten.
Daalder verwacht dat Trump naar huis gaat met een handelsbestand en misschien praatjes over kernwapenbeheersing. Het Witte Huis zei vrijdag dat Trump het terugdringen van kernwapens wil bespreken. Poetin en Xi krijgen iets waardevollers: een close-up van een president die een overwinning belangrijker vindt dan wat ook.

Feiten op een rij

  • De top is donderdag 19 november, aan de rand van de APEC-top van landen rond de Grote Oceaan.
  • Oekraïne staat officieel niet op de agenda. Volgens Daalder zegt het Kremlin dat Poetin en Trump er wel over praten.
  • In Abu Dhabi eiste Rusland vorige week dat de NAVO terug moet naar de posities van 1997, meldde The New York Times. Dat was voor Polen en de Baltische staten lid werden.
  • In Litouwen staan sinds 2017 270 Nederlandse militairen in een NAVO-gevechtsgroep onder Duitse leiding, meldt Defensie.

Waarom de komende twee jaar het gevaarlijkst zijn

Poetin en Xi zien allebei een kans die straks voorbij is, schrijft Daalder. Op lange termijn loopt de tijd tegen Poetin, want Europa bewapent zich. Op korte termijn, met Trump in het Witte Huis, Amerika afgeleid door de oorlog met Iran en Europa nog niet klaar, denkt Poetin juist dat hij moet doorpakken.
Daalder vermoedt dat Poetin Oekraïne deze winter wil breken en daarna misschien Europa onder druk zet. In Abu Dhabi hielden de Russen de Koude Oorlog en het Warschaupact zelfs voor als voorbeeld voor het Europa van na de oorlog. Ook wil Moskou dat Groot-Brittannië en Frankrijk hun kernwapens niet meer inzetten om andere Europese landen te beschermen. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemde de Russische eisen maandag absurd.
De komende twee jaar worden waarschijnlijk de gevaarlijkste periode.
- Ivo Daalder, oud-ambassadeur van de VS bij de NAVO
Bij Xi loopt de rekensom andersom: zodra de Aziatische bondgenoten van Amerika zich bewapenen en Trump vertrekt, kan zijn kans verlopen. De Australische oud-premier Kevin Rudd, kenner van China, schat de kans op een Chinese zet tegen Taiwan in 2028 op één op drie. Dat is het laatste volle jaar van Trump. Elke keer dat Trump bij Xi aanklopt voor een deal, groeit in Beijing het gevoel dat China de sterkste kaarten heeft. “Zo brokkelt afschrikking af,” schrijft Daalder.

Olie tegenover zon en wind

Xi denkt volgens Daalder als enige ook aan deze eeuw. China beheerst de markt voor zeldzame aardmetalen en maakt het grootste deel van ’s werelds zonnepanelen, accu’s en elektrische auto’s. “Trump en Poetin zijn mannen van olie. Xi zet in op zon en wind,” schrijft hij.
Poetin heeft daarom de zwakste hand. Europa en Oekraïne kunnen zijn gok samen laten mislukken, denkt Daalder. Xi stoppen vraagt meer: ook de democratieën in Azië en de middelgrote landen van de wereld.

Europa zit straks aan tafel, maar heeft nog geen plan

Europa zette vrijdag een eerste stap. In Dublin spraken de EU-leiders af dat de EU-instellingen samen met Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië, Italië en Polen Europa vertegenwoordigen bij vredesgesprekken over Oekraïne, meldt EU Perspectives. Nederland zit niet in dat team. “Goed. Maar weten wie er aan tafel zit is nog geen strategie,” schrijft Daalder.
De middelgrote mogendheden moeten samen optrekken, want als we niet aan tafel zitten, staan we op het menu.
- Mark Carney, premier van Canada
Die woorden sprak de Canadese premier Mark Carney in januari in Davos. Volgens Daalder moeten de middelgrote landen nu drie dingen doen. Oekraïne krijgt wat het nodig heeft om de winter door te komen en een aanval op een NAVO-land krijgt een gezamenlijk antwoord, met of zonder Washington. Samen moeten ze minder afhankelijk worden van China voor zeldzame metalen, accu’s en AI. En ze moeten de bondgenootschappen overeind houden, zodat een Amerika na Trump weer kan aansluiten.
Macht hebben ze samen genoeg, vindt Daalder. Wat ontbrak was de wil om die te gebruiken. “Als Shenzhen ze niet overtuigt, lukt niets dat meer.”
Meer weten?
loading

Loading