Hersenwetenschapper: deze 5 signalen verraden beginnende cognitieve achteruitgang

dinsdag, 06 januari 2026 om 9:53

Ben Parris is hoogleraar cognitie en cognitieve neurowetenschappen aan de School of Psychology van de Universiteit van Bournemouth en medeoprichter van het Interdisciplinary Neuroscience Research Centre van die universiteit. Hij vertelt aan The Daily Telegraph wat de vijf signalen zijn waarop je moet letten als het gaat om cognitieve achteruitgang.

Vaker warrig in de supermarkt? Dit zijn vroege tekenen van hersenachteruitgang

Je kunt niet meer multitasken Een van de eerste tekenen van achteruitgang van je cognitieve gezondheid kan zijn dat je moeite krijgt om tussen taken te schakelen, zoals koken en tegelijk een gesprek voeren. Misschien merk je dat je niet goed op iemands opmerking reageert, omdat je nog nadenkt over wat je vervolgens met het recept moet doen. De scherpte die er ooit was, is afgenomen: taken lopen in elkaar over, je kunt je niet concentreren en het kost tijd om je aan te passen. Dit wijst op problemen met je cognitieve flexibiliteit, het vermogen om tussen verschillende taken te schakelen en gefocust te blijven.
Je slaat woorden over in zinnen Iedereen haalt wel eens woorden door elkaar, zeker als je moe of afgeleid bent. Als je echter merkt dat je regelmatig woorden overslaat, kan dat een teken zijn van cognitieve achteruitgang. In plaats van “Ik ga even naar de winkel” zeg je bijvoorbeeld “Ik ga even winkelen”. Dit kan wijzen op een probleem met je responsremming, een functie in de frontale kwab die nodig is om je te concentreren en irrelevante informatie buiten te sluiten. Het overslaan van woorden betekent dat je hersenen er niet in slagen het laatste woord in de zin ‘tegen te houden’ tot het moment dat je het wilt uitspreken, een vorm van taalverlies die een vroeg teken van dementie kan zijn.
Je haalt verwante woorden door elkaar Het regelmatig verwisselen van verwante woorden is een ander signaal dat je cognitie niet meer in topvorm is. Wil je bijvoorbeeld “vork” zeggen, dan zou dat woord op de voorgrond moeten staan, maar bij problemen met responsremming dringen ook woorden als “lepel” en “mes” zich op. Als deze functie verder verslechtert, kun je woorden zeggen die steeds verder afstaan van wat je bedoelde, zoals “bord” of zelfs “trein” in plaats van “vork”. Hoe vaak dit gebeurt en hoe ver het gekozen woord afstaat van het bedoelde woord, zegt iets over de ernst van de achteruitgang.
Je vergeet je portemonnee in de supermarkt Moet je even de deur uit voor melk, dan bedenkt je brein razendsnel een plan: waar is de dichtstbijzijnde winkel, hoe kom je daar en heb je een betaalmiddel bij je? Als je cognitieve gezondheid goed is, kost dat weinig moeite. Maar als een van die stappen misgaat – bijvoorbeeld als je je portemonnee vergeet – wijst dat op een probleem in het werkgeheugen, het vermogen om informatie vast te houden en te verwerken. Zulke mentale ‘versprekingen’ komen vaker voor naarmate we ouder worden en de frontale kwabben achteruitgaan. Gebeurt het af en toe, dan is er weinig reden tot zorg; neemt de frequentie toe, dan is een bezoek aan de huisarts verstandig, omdat het een vroeg teken van dementie kan zijn.
Je loopt rondjes in de winkel Vergeten wat je ook alweer moest kopen en maar blijven zoeken naar producten zijn eveneens tekenen van cognitieve achteruitgang. Je rekent op je kortetermijngeheugen om te onthouden wat je nodig hebt en op je ruimtelijk geheugen om de artikelen te vinden. Als die functies achteruitgaan, loop je meerdere keren door dezelfde gangpaden omdat je niet meer weet waar je al geweest bent. In een beroemd onderzoek kregen patiënten in een winkelcentrum een boodschappenlijstje met bijvoorbeeld melk en een krant. De mensen met cognitieve achteruitgang liepen kriskras heen en weer en pakten hun boodschappen in een onlogische volgorde.

Als je veel herkent in deze voorbeelden, is paniek niet nodig, maar is het wél verstandig om een afspraak te maken met je huisarts.