Waarom narcisten gevaarlijk zijn voor de democratie

Waarom zijn narcisten zo gevoelig voor ‘sterke leiders’ en zo allergisch voor tegenspraak? Wat onderzoek verklapt over narcisme als anti‑democratische karaktertrek.

Narcisme is geen onschuldig karaktertrekje van mensen die graag in de spiegel kijken, maar een persoonlijkheidsstijl die haaks staat op de logica van een democratie. Wie overtuigd is van zijn eigen superioriteit, heeft weinig geduld met meerderheden, compromissen en tegenspraak.

Uit nieuw psychologisch onderzoek blijkt dat narcistische mensen beduidend minder steun uitspreken voor democratische systemen dan anderen. In een studie onder 407 Amerikanen en 405 Polen vonden onderzoekers dat narcisme samenhing met lagere steun voor democratie, terwijl een gezonde, niet‑narcistische zelfwaardering juist positief was gekoppeld aan democratische waarden. Narcisten gaven in enquêtes vaker de voorkeur aan landen die worden geleid door het leger of een sterke leider, en vonden dat gekozen regeringen niet goed zijn in het handhaven van orde.

Dat past bij het psychologische profiel. Narcisten hebben weliswaar hoge gevoelens van eigenwaarde, maar die zijn fragiel en defensief. Kritiek en afwijkende meningen worden ervaren als bedreiging, niet als legitiem onderdeel van het publieke debat. Democratie veronderstelt juist dat burgers bereid zijn andere standpunten te verdragen en elkaar in de basis te vertrouwen. Mensen met hoge, maar stabiele zelfwaardering bleken in het onderzoek inderdaad meer vertrouwen in anderen te hebben én meer steun voor democratie.

Achter het anti‑democratische effect van narcisme schuilt vooral een gebrek aan vertrouwen. In de studies fungeerde interpersoonlijk vertrouwen als een soort schakel: wie zichzelf zeker voelt zonder narcistisch te zijn, vertrouwt anderen eerder en accepteert daarom een systeem waarin meningsverschil normaal is. Narcisten daarentegen gaan eerder uit van vijandigheid en miskenning, en zoeken bescherming bij autoriteit, hiërarchie en harde ordehandhaving.

In de twee genoemde surveys in de VS en Polen was steun voor democratie systematisch lager bij respondenten met hoge narcismescores, zelfs wanneer rekening werd gehouden met demografische factoren en andere politieke houdingen. De auteurs waarschuwen dat gevoelens van speciale behandeling en recht op privileges – de kern van narcisme – op termijn kunnen doorsijpelen in bredere sociale en politieke attitudes.