Bijna niemand weet dat deze veelgebruikte medicijnen je bij hitte extra kwetsbaar maken

Bij elke hittegolf klinken dezelfde adviezen: drink genoeg, blijf uit de zon, houd je huis koel. Maar er is een risico dat vrijwel onder de radar blijft, terwijl miljoenen Nederlanders het dagelijks in huis hebben: hun medicijnen. Van de plaspil van je moeder tot de bloeddrukpillen die zo'n beetje half Nederland slikt — een verrassend groot aantal veelgebruikte medicijnen maakt je lichaam juist slechter bestand tegen hitte. En dat gaat verder dan een ongemakkelijk gevoel: het kan het verschil betekenen tussen een warme dag doorkomen en een spoedopname wegens uitdroging.

In dit artikel lees je welke medicijnen het betreft, waarom ze je kwetsbaar maken, welke signalen je moet herkennen en wat je concreet kunt doen — zonder ooit op eigen houtje te stoppen met je medicatie.

Je lichaam heeft een ingenieus koelsysteem. Bij warmte gaan de bloedvaten in je huid wijd open, je gaat zweten en dat verdampende vocht koelt je af. Je hersenen (de hypothalamus) sturen dit hele proces aan. Om goed te blijven functioneren, heb je daarbij voldoende vocht en zouten (elektrolyten) nodig.

Precies op die knoppen grijpen veel medicijnen in. Volgens het KNMP-dossier over hitte verstoren geneesmiddelen de temperatuurregulatie op verschillende manieren: door vocht- en zoutverlies, door het zweten te remmen, door de huiddoorbloeding te beperken of door de "thermostaat" in de hersenen te ontregelen. De Amerikaanse gezondheidsdienst CDC waarschuwt clinici in dezelfde lijn: medicatie en hitte kunnen samen ernstige bijwerkingen veroorzaken.

De vier belangrijkste mechanismen op een rij:

Het verraderlijke: veel mensen gebruiken deze middelen al jaren zonder problemen. Pas als de temperaturen dagenlang oplopen, wordt het onzichtbare risico opeens heel reëel.

Hieronder de belangrijkste groepen, met uitleg waarom ze risicovol zijn. Herkenning is het halve werk — grote kans dat je iemand in je omgeving kent (of het zelf bent) die één of meer van deze middelen gebruikt.

Diuretica, in de volksmond "plaspillen", worden veel voorgeschreven bij hoge bloeddruk en hartfalen. Ze zorgen ervoor dat je lichaam extra vocht en zouten uitscheidt. Bij normale temperaturen is dat precies de bedoeling — maar bij hitte, wanneer je door zweten al vocht verliest, versterken ze de uitdroging. Volgens het KNMP leidt dit tot minder zweten en eerder uitdroging. Vooral lisdiuretica (zoals furosemide) worden als extra risicovol gezien.

Dit is misschien wel de meest onderschatte groep, simpelweg omdat zóveel mensen ze slikken. RAAS-remmers — ACE-remmers (met uitgang "-pril", zoals enalapril) en angiotensinereceptorblokkers oftewel ARB's ("-sartan", zoals losartan) — beïnvloeden de nierfunctie en de vochthuishouding. Bij dreigende uitdroging kunnen de nieren daardoor in de knel komen. De NHG-richtlijn voor huisartsen noemt RAS-remmers expliciet als risicomedicatie bij hitte. De combinatie van een RAAS-remmer mét een diureticum verhoogt het risico volgens de CDC aanzienlijk.

Serotonineheropnameremmers (SSRI's) kunnen het zweten verminderen. En minder zweten betekent minder koeling. Apotheek.nl legt uit dat het lichaam daardoor warmte slechter kwijtraakt, met meer kans op oververhitting. Ook lithium (bij een bipolaire stoornis) staat op de risicolijst, mede omdat de bloedspiegel bij uitdroging kan oplopen.

Dit is een brede, minder bekende categorie: bepaalde middelen tegen incontinentie, sommige antihistaminica (bijvoorbeeld tegen reisziekte of allergie), oudere antidepressiva en middelen tegen maag-darmkrampen. Ze remmen het zweten. Interessant genoeg is dit ook de groep waar het wetenschappelijk bewijs het sterkst is: een systematische review in PMC vond dat sterk anticholinerge middelen de kerntemperatuur bij hitte daadwerkelijk verhoogden, samen met verminderd zweten.

Antipsychotica kunnen de temperatuurregulatie in de hypothalamus — de thermostaat van je lichaam — ontregelen. Parkinsonmedicatie vermindert het zweten en de huiddoorbloeding. Apotheek.nl noemt beide groepen als middelen die het afkoelen bemoeilijken.

Deze hartmedicatie beperkt het vermogen van het hart om zich aan te passen aan inspanning en warmte. De genoemde PMC-review vond dat niet-selectieve bètablokkers de kerntemperatuur bij hittestress licht verhoogden.

Mensen met diabetes hebben sowieso een vertraagde thermoregulatie, zo beschrijft het RIVM. Daar bovenop kunnen metformine (risico op melkzuurstapeling bij uitdroging) en SGLT2-remmers (de "-gliflozines", met risico op een ontregelde bloedsuiker/acidose) extra problemen geven wanneer iemand uitdroogt.

Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's) zoals ibuprofen en diclofenac, en ook aspirine, kunnen bij uitdroging de nierfunctie verslechteren. Het Belgische BCFI wijst erop dat het niet alleen om chronische medicatie gaat: ook een NSAID die je even tegen pijn of koorts neemt, telt mee — juist omdat mensen die zelf en zonder nadenken slikken.

Bronnen: KNMP, NHG, Apotheek.nl, CDC.

Niet iedereen is even kwetsbaar. Het risico stapelt zich op bij bepaalde combinaties. Volgens de NHG-richtlijn is het risico op schade duidelijk verhoogd bij: