Deense hartprofessor komt met simpel advies om hoge bloeddruk te verlagen

Leg die zak muntdrop even neer. Of beter: lees eerst dit artikel en besluit dan of u er nog een pakt.

Gorm Boje Jensen is cardioloog, hoogleraar en voormalig hoofdarts van het Hvidovre-ziekenhuis in Kopenhagen. Hij heeft zijn hele wetenschappelijke loopbaan uitgezocht welke bevolkingsgroepen door welke ziekten worden getroffen.

Hoge bloeddruk liet hem daarbij nooit meer los. Zijn conclusie is even simpel als ongemakkelijk: veel te veel mensen hebben het, en bijna niemand heeft het door.

Ook heeft hij een waarschuwing die in Nederland harder aankomt dan in de meeste andere landen. Drop bevat namelijk een stof die lijkt op een van de hormonen die de bloeddruk opdrijven. Wie een hoge bloeddruk heeft en flink snoept, hoeft volgens de professor niet ver te zoeken naar een mogelijke verklaring.

"Denk daar dus over na voordat je een zak autodrop naar binnen schuift," zegt hij tegen Wetenschap in Beeld. Dat zal menig Nederlander niet graag horen. Maar het wordt nog vervelender.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie hebben wereldwijd 1,28 miljard volwassenen tussen de 30 en 79 jaar een hoge bloeddruk. Van hen weet 46 procent van niets. De WHO noemt hoge bloeddruk een belangrijke oorzaak van vroegtijdig overlijden.

Het venijn zit in het gebrek aan klachten. "Je realiseert je misschien pas dat je bloeddruk verhoogd is als het te laat is," zegt Jensen. Het hart kan het jarenlang aan, tot de hartspier begint te haperen.

Ondertussen veranderen de bloedvaten, wat de nieren belast en uiteindelijk tot nierfalen kan leiden. Daar bovenop komt een verhoogd risico op hartfalen, stolsels in het hart en vooral stolsels in de hersenen.

De professor vergelijkt het met de sportschool. Een hart dat steeds tegen te veel weerstand in de bloedvaten moet pompen, wordt sterker, net als je spieren na een paar maanden gewichtheffen. Maar ook voor het hart geldt: op een gegeven moment raakt het overbelast.

Van hoge bloeddruk spreken artsen vanaf 140/90. Het treft vooral ouderen, maar ook mensen van middelbare leeftijd, jongvolwassenen en zelfs kinderen.

Wat Jensen het meest verbaasde in zijn onderzoek, was hoe vaak het voorkomt: ongeveer 10 procent van de bevolking, en onder ouderen een flink stuk meer. "Maar heel weinig mensen weten überhaupt wat hun bloeddruk is," zegt hij.

En dan het pijnlijkste deel: de wetenschap weet bij de meeste mensen niet waarom ze hoge bloeddruk krijgen. Bij meer dan 95 procent van de patiënten is geen aanwijsbare oorzaak te vinden. Artsen noemen dat essentiële hypertensie.

Alleen bij de overige 5 procent zit er een andere ziekte achter, zoals een nier- of hormoonaandoening. Jensen noemt het onomwonden een grote olifant in de kamer.

Het probleem is dus dubbel. Mensen weten niet dat ze het hebben. En als het eenmaal ontdekt is, blijkt behandelen lastig. Medicijnen werken meestal goed, maar de bloeddruk moet wel blijvend gecontroleerd worden, en daar gaat het vaak mis.

Een oorzaak is dus niet bekend, maar wel een reeks factoren waar u zelf aan kunt draaien. Zout is er één van. Alcohol is een tweede.

Wie meer dan 30 glazen per week drinkt, heeft gemiddeld een 10 tot 12 punten hogere bloeddruk dan iemand die niet of nauwelijks drinkt. Het verband is volgens Jensen keurig rechtlijnig: wie half zoveel drinkt, krijgt ongeveer de helft van die stijging. Elke borrel is er dus eigenlijk één teveel.

Ook overgewicht speelt een rol. Wie te zwaar is, heeft een flinke kans op hoge bloeddruk, en daarmee op hart- en vaatziekten en trombose. Slanke mensen die bewegen hebben gemiddeld een iets lagere bloeddruk.

Maar Jensen waarschuwt voor te veel optimisme: met hardlopen alleen verdwijnt het risico niet, je haalt er hooguit één factor mee weg.

En dan is er zout. Volgens de professor is dat een van de weinige knoppen waarmee je de bloeddruk echt omlaag krijgt. Een gemiddeld dieet bevat zo'n 10 gram zout per dag. Dat moet volgens hem gehalveerd worden. De Deense Hartstichting adviseert vrouwen onder de 6 gram te blijven en mannen onder de 7. Ter vergelijking: één theelepel is al 5 gram.

Het zoutvaatje op tafel is daarbij nauwelijks de boosdoener. Het meeste zout zit in bewerkt voedsel. Veel mensen zijn zo aan die zoute smaak gewend dat ongezouten eten flauw lijkt. Gelukkig went dat terug, zegt Jensen. Wie geleidelijk minder zout eet, merkt na een tijdje dat het eten weer gewoon lekker smaakt, met veel minder zout.

Jensen sport, blijft slank en vermijdt te zout eten. Opvallend genoeg dacht ook hij jarenlang niet aan zijn eigen bloeddruk, tot hij die liet meten toen er apparatuur voor een onderzoek getest werd. De uitkomst: soms schommelde die, en soms was die verhoogd.

Bloeddruk fluctueert gedurende de dag en stijgt bij lichamelijke of geestelijke inspanning, legt hij uit. Daarom moet je meten als je volledig ontspannen bent. Sindsdien controleert hij zichzelf elke twee à drie jaar met zijn eigen meter.

Zijn advies aan de rest van ons: laat minstens eens in de vijf jaar je bloeddruk meten.