Naar inhoud springen

Zo maak je je immuunsysteem deze winter (bijna) onverwoestbaar

gezondheid
Blij seniorenkoppel dat in gevallen herfstbladeren zit, glimlacht en een selfie maakt
Zo'n 25 procent van je genen is in januari heel anders bezig dan in juli. Ook je afweer werkt seizoensgebonden en zelfs met het uur van de dag, schrijft de Britse immunoloog Jenna Macciochi in BBC Science Focus. Met kerstborrels, korte nachten en donkere ochtenden maken we die klok juist in december van slag.
Deze conclusies komen uit een onderzoek van de Universiteit van Cambridge. De onderzoekers bekeken het bloed van ruim 16.000 mensen, van IJsland tot Gambia. Van de 22.822 onderzochte genen waren er 5.136 seizoensgebonden.

In de winter staat je afweer op scherp

In de koude maanden kantelt je immuunsysteem naar waakzaamheid en ontsteking, legt Macciochi uit. Het is klaar om te vechten, maar je wordt er ook sneller moe en stijf van. In de lichte maanden schakelt het over op herstel en groei.
Voor onze voorouders was dat handig: de winter bracht schaarste, weinig licht en infecties. Virussen profiteren nog steeds. Griep- en coronavirussen blijven in koude, droge lucht langer stabiel en zweven langer rond in druppeltjes. Koude lucht droogt bovendien je neus en keel uit, waardoor de trilhaartjes daar ziekteverwekkers trager wegvegen.
Centrale verwarming, schermlicht en lange werkdagen verstoren dat oeroude ritme. Daardoor voelt een winterverkoudheid vaak als instorten, schrijft Macciochi.
Het virus mag dan de vonk zijn, de toestand van je eigen lichaam is de brandstof.
- Jenna Macciochi, immunoloog, in BBC Science Focus

Je afweercellen hebben ook een dagritme

Elke afweercel draait op een eigen klok van 24 uur, die bepaalt wanneer hij patrouilleert, rust of herstelt. Dat is te zien bij vaccinaties. Britse onderzoekers van de Universiteit van Birmingham gaven tussen 2011 en 2013 276 65-plussers bij 24 huisartsenpraktijken hun griepprik tussen 9 en 11 uur of tussen 15 en 17 uur.
Een maand later had de ochtendgroep tegen twee van de drie griepstammen duidelijk meer antistoffen aangemaakt. Bij de derde stam zagen de onderzoekers geen verschil. Ze publiceerden de resultaten in 2016 in vakblad Vaccine.
Wie de klok ontregelt, merkt dat ook. Door tijdzones vliegen, een nacht doorhalen of nachtdiensten draaien kan de genen die virussen afweren dagenlang onderdrukken, schrijft Macciochi.

Korte nachten maken je griepprik minder sterk

Slaap telt nog zwaarder. In een Amerikaans onderzoek uit 2002 lieten jonge mannen die een paar nachten maar vier uur in bed lagen tien dagen na hun griepprik ongeveer de helft van de antistoffen zien van mannen die normaal sliepen.
In 2023 legde een team van de Universiteit van Chicago en het Franse onderzoeksinstituut Inserm zeven van zulke studies naast elkaar, in vakblad Current Biology. Wie in de dagen rond een prik minder dan zes uur per nacht sliep, maakte minder antistoffen aan. Het verlies kwam overeen met ongeveer twee maanden wegzakkende bescherming na een coronaprik. Bij mannen was het verband sterk, bij vrouwen kleiner en niet significant.
Te weinig slaap is een gewoonte die je vóór je prik kunt rechtzetten.
- Eve Van Cauter, emeritus hoogleraar geneeskunde, Universiteit van Chicago
Hoe laat je dan het best naar bed gaat, lees je in het stuk over het beste tijdstip om te gaan slapen en op te staan.

Daglicht in de ochtend zet de klok gelijk

Licht is de dirigent van al die ritmes en dat krijg je in de winter weinig. In Amsterdam komt de zon half november pas na achten op. Minder daglicht verlaagt je vitamine D en verschuift de aanmaak van melatonine, een hormoon dat naast slaap ook het herstel na ontstekingen regelt. Het piekt dan later en korter, waardoor je lichaam ’s nachts minder herstelt.
Late feestjes, onregelmatige maaltijden en extra alcohol verstoren de klok verder. Het resultaat volgens Macciochi: een afweer die alert is als hij moet rusten en traag als hij moet reageren. Haar remedie is weinig spectaculair: vaste bedtijden, ochtendlicht en eten op vaste tijden.
Ook gezelschap telt mee. Eenzaamheid zet dezelfde ontstekingsgenen aan als lichamelijke stress, terwijl verbondenheid ze dempt.

Je afweerklok gelijk zetten: de checklist voor december

Veel 60-plussers en mensen met een medische aandoening krijgen dit jaar later dan normaal een uitnodiging voor de griepprik, meldt het RIVM, omdat de levering van de vaccins vertraging had. Lees ook hoe groot het risico is als je de griepprik overslaat.
  • Kun je bij de griepprik kiezen, vraag dan om een afspraak in de ochtend.
  • Slaap in de nachten voor en na de prik minstens zes uur, liefst zeven tot negen.
  • Ga ’s ochtends twintig minuten naar buiten, ook als het grijs is. Lukt dat niet, pak dan tien minuten daglicht in je lunchpauze.
  • Wissel in december een late avond af met een rustige.
  • Eet en ga slapen op ongeveer dezelfde tijden, ook in de feestweken.
  • Spreek af met mensen die je graag ziet: voor je afweer is dat geen luxe.
Meer weten?
loading

Loading