Leververvetting: wat je lever écht sloopt – en wat alleen loze detoxpraat is

De lever is de grootste klier van het lichaam, weegt zo'n anderhalve kilo en zit onder de rechter ribbenboog. Hij verwerkt voedingsstoffen uit de darm, slaat vet en suiker op, breekt alcohol, medicijnen en hormonen af en levert het afval aan bij nieren en darmen. Zijn herstelvermogen is berucht groot – maar niet oneindig.

Te veel calorieën, te veel alcohol, te veel medicatie. Pijnstillers met paracetamol, ibuprofen of diclofenac kunnen in hoge doseringen levercellen laten afsterven; voor paracetamol geldt in Nederland een maximum van 4 gram per dag voor volwassenen. Wie daarbij structureel drinkt, loopt extra risico.

Bij alcohol wreekt zich de traagheid van het systeem. De lever breekt ongeveer 7 gram alcohol per uur af, terwijl één standaardglas bier, wijn of sterke drank er zo'n 10 gram bevat. Drink je sneller, dan verschuift de stofwisseling in de levercellen: ze gaan vet opslaan in plaats van verbranden. Doe dat jaren achtereen en er ontstaat een vervette lever.

Daarnaast zijn er de virussen. Hepatitis A, B, C, D en E veroorzaken een leverontsteking en komen van buiten binnen, via voedsel, ontlasting of lichaamsvocht. Tegen hepatitis A en B bestaat een vaccin, tegen hepatitis C niet. Onbehandeld eindigt zo'n infectie op dezelfde plek als een vervette lever: littekenweefsel en uiteindelijk cirrose.

Wat de lever ooit hielp overleven, breekt hem nu op: het vermogen om overtollig vet op te slaan als noodvoorraad. Die voorraad wordt nooit meer aangesproken. Van steatose spreken artsen als er meer vet in de lever zit dan de ongeveer 5 procent die er normaal in zit. In Nederland gaat het naar schatting om vier miljoen mensen, meer dan een kwart van de bevolking. Bij zo'n 700.000 van hen is al sprake van een actieve leverontsteking.

Het venijnige: het doet geen pijn. Steatose wordt meestal bij toeval ontdekt, via bloedonderzoek of een echo van de buik. Blijft ingrijpen uit, dan volgt een keten waar op enig moment geen weg terug is – chronische ontsteking, cirrose, en in het slechtste geval leverkanker. Het aantal levertransplantaties door leververvetting is in Nederland in zeven jaar verdrievoudigd.

De lever maakt gal, die wordt ingedikt in de galblaas en vetten helpt verteren. Tegelijk is gal een afvoerroute: slecht in water oplosbare gifstoffen en zware metalen verlaten het lichaam via de darm. Precies het werk dat detoxpoeders beweren over te nemen.

Storingsgevoelig is het wel. In westerse landen heeft 13 tot 22 procent van de bevolking galstenen, meestal zonder klachten. Pas als een steen vastloopt ontstaat koliekpijn of een ontsteking, met bovenbuikpijn, koorts, koude rillingen en een gele huid. In Nederland worden jaarlijks zo'n 22.000 galblazen operatief verwijderd.