Vezels, carotenoïden en vitaminen: de vergeten voedingsstoffen die je brein scherp houden op latere leeftijd

Als je geluk hebt wordt je oud. En als je nog meer geluk hebt, heb je ze dan nog allemaal op een rijtje. Aan dat laatste kun je zelf iets doen.

Een recente studie van South Dakota State University, geleid door dr. Samitinjaya Dhakal en gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nutrients, onderzocht het verband tussen dagelijkse voeding en cognitieve prestaties bij 72 zelfstandig wonende 65-plussers. De deelnemers legden geheugentests, executieve functietests en visuospatiale proeven af, terwijl hun voedingspatroon nauwkeurig in kaart werd gebracht.

De uitkomst is opvallend: een dieet rijk aan voedingsvezels, onverzadigde vetten, carotenoïden (de natuurlijke pigmenten in kleurrijk fruit en groente) en micronutriënten zoals vitamine A, vitamine E, magnesium en kalium werd significant geassocieerd met betere cognitieve scores. Vooral de carotenoïden — alpha-caroteen, bèta-caroteen en luteïne/zeaxanthine — sprongen eruit: deelnemers met een hogere inname scoorden aantoonbaar beter op geheugen en algehele cognitie.

Aan de andere kant bleek een hoge consumptie van geraffineerde granen — witbrood, witte pasta, crackers en witte rijst — juist negatief samen te hangen met cognitieve functies. Deze voedingsmiddelen zijn arm aan vezels, vitaminen en mineralen, en worden in verband gebracht met een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer.

Misschien wel het meest alarmerende gegeven: slechts 9,7 procent van de deelnemers haalde de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vezels. Voor vitamine D was dat zelfs maar 1,4 procent, en voor calcium en vitamine A slechts 11 procent. Dat terwijl deze groep relatief gezonde, zelfstandig wonende ouderen betrof.

De biologische verklaring is steeds duidelijker. Darmbacteriën fermenteren voedingsvezels tot korteketenvetzuren (SCFAs), die de groei van zenuwcellen bevorderen en ontstekingsremmend werken. Aangezien chronische ontsteking een belangrijke motor is achter cognitieve achteruitgang en neurodegeneratie, kan een vezelrijk dieet dit proces vertragen. Carotenoïden werken als krachtige antioxidanten in hersenweefsel, waar ze neuronen beschermen tegen oxidatieve stress.

Het onderzoek kent beperkingen: het is een dwarsdoorsnede-studie met een bescheiden steekproef van 72 deelnemers, en de voedingsdata zijn gebaseerd op zelfrapportage. Causale conclusies kunnen dus niet worden getrokken. Toch sluiten de bevindingen naadloos aan op bestaande biochemische inzichten en eerdere meta-analyses over carotenoïden en cognitie.

Dr. Dhakal benadrukt dat de volgende stap het ontwikkelen van gerichte voedingsinterventies is: praktische begeleiding die ouderen helpt om hun tekorten daadwerkelijk aan te pakken in het dagelijks leven. In een vergrijzende samenleving is dat niet alleen een medisch, maar ook een maatschappelijk urgente opdracht.