Mannen en vrouwen gaan allebei vreemd, maar ze doen het vaak om andere redenen en beleven het anders

Volgens de evolutiepsychologie is vreemdgaan geen modern moraaldilemma, maar een oud overlevingsprobleem verpakt in een 21e-eeuwse relatie. Mannen en vrouwen droegen door hun verschillende biologie andere risico’s, en ontwikkelden daardoor andere gevoeligheden voor ontrouw, zo luidt de redenering

In talloze experimenten krijgen mensen een denkbeeldig dilemma voorgelegd: wat zou je erger vinden, dat je partner seks heeft met iemand anders of verliefd wordt op iemand anders? Steeds opnieuw blijken heteroseksuele mannen gemiddeld heftiger te reageren op seksuele ontrouw, terwijl vrouwen relatief meer van slag raken van emotionele ontrouw. Voor evolutionair psychologen is dat precies wat je verwacht: seks van haar met een ander bedreigt zijn vaderschap, zijn hart bij een ander bedreigt haar toegang tot zijn hulpbronnen.

Ook de motieven passen in dat evolutionaire plaatje, al is het grofmazig. Mannen zouden gemiddeld gevoeliger zijn voor kansen op extra seks, omdat één extra bevruchting in theorie extra nageslacht kan opleveren tegen lage biologische kosten. Vrouwen tonen in onderzoeken relatief vaker ontrouw bij emotionele verwaarlozing of het perspectief op een “betere” partner, wat past bij het idee dat vrouwelijke investering in zwangerschap en zorg hoog is en dus zorgvuldig over de partner wordt nagedacht.

Dit is allemaal in de veronderstelling dat mensen dieren zijn. Dat is ook zo, maar er is een verschil. Wij kunnen een beetje nadenken en we hebben daardoor enige macht over ons gedrag. Critici benadrukken dat deze theorieën negeren hoe sterk cultuur, normen en individuele verschillen meewegen. Crosscultureel onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat de heftigheid van jaloezie sterk samenhangt met hoeveel vaders in een samenleving investeren in hun kinderen: hoe groter die investering, hoe sterker zowel mannen als vrouwen ontrouw afkeuren. Zelfs binnen dezelfde biologie blijken dus sociale context en persoonlijke geschiedenis het alarmsysteem jaloezie luider of zachter te zetten.