Hittegolf eind mei brak alle records — en de echte zomer moet nog beginnen

woensdag, 03 juni 2026 om 19:20

West-Europa kwam eind mei nauwelijks bij van een ongekende hittegolf. In acht landen sneuvelden nationale meirecords, Portugal tikte voor het eerst dit jaar de 40 graden aan en Frankrijk noteerde de warmste meidag uit zijn meetgeschiedenis. In Spanje vielen alleen al in mei 101 hittedoden — meer dan drie keer het gemiddelde van het afgelopen decennium. En het meest verontrustend: dit alles gebeurde nog vóór het meteorologische begin van de zomer.

De cijfers: records vielen aan de lopende band

De hittegolf die rond 26 mei op zijn hoogtepunt was, was geen lokale piek maar een continentale uitschieter. In Frankrijk werd in Angoulême-La Couronne 37,8 graden gemeten — een nieuw nationaal meirecord, ruim 7 graden boven de oude topnotering (WNL). Météo-France omschreef de periode als "ongekend, historisch, uitzonderlijk" en activeerde voor het eerst sinds de invoering in 2004 het nationale hittealarmsysteem in mei (Mother Jones).

In Portugal werd op 26 mei in Mora 40,3 graden afgelezen — de eerste keer dit jaar dat ergens in Europa de 40 graden werd gehaald (Severe Weather Europe). Het Verenigd Koninkrijk brak zijn meirecord uit 1922 met bijna 5 graden: 35,1 graden in Kew Gardens, ten westen van Londen (The Guardian). Ook Ierland, België, Luxemburg, Oostenrijk, Hongarije en Kroatië noteerden nieuwe nationale meirecords. In Oostenrijk was het in Lienz met 32,7 graden de warmste meidag in meer dan tweehonderd jaar.

Nederland deed volop mee. In Ell (Limburg) liep het kwik op tot 33,7 graden op 29 mei — de warmste 29 mei ooit. Drie dagen eerder, op 26 mei, werd het in datzelfde Ell 32,5 graden, de eerste landelijke tropische dag van het jaar en de warmste 26 mei sinds het begin van de metingen (Weer.nl). In De Bilt sneuvelde óók een record: 31,1 graden, tegen 30,7 in 2018.

Een hittekoepel als motor

De oorzaak was een klassieke maar uitzonderlijk krachtige hittekoepel: een hardnekkig hogedrukgebied dat warme lucht uit Noord-Afrika over West-Europa parkeerde en die warmte daar vasthield. Op veel plaatsen lagen de temperaturen 10 tot 15 graden boven het langjarige gemiddelde voor eind mei (Severe Weather Europe). In delen van Frankrijk was dat verschil zelfs lokaal nog groter.

Klimaatwetenschappers zijn ondubbelzinnig over de rol van de opwarming. "We weten zonder enige twijfel dat hittegolven als deze waarschijnlijker en heviger zijn geworden door klimaatverandering als gevolg van onze uitstoot van broeikasgassen," zegt Peter Thorne, directeur van het ICARUS Climate Research Centre in Ierland. "Maar veel van de records die nu worden gevestigd, vooral in het VK en Frankrijk, zijn ronduit verbijsterend" (NPR).

De menselijke prijs: 101 doden in Spanje alleen al

De gezondheidsschade laat zich nu pas optellen. Spanje meldde op 3 juni dat in mei 2026 101 sterfgevallen aan extreme hitte waren toe te schrijven — het hoogste aantal voor een meimaand sinds het Spaanse monitoringssysteem in 2015 begon, en 3,6 keer het gemiddelde van het afgelopen decennium (The Straits Times). In Frankrijk werden zeker zeven sterfgevallen aan de hitte gelinkt, waaronder verdrinkingen van mensen die verkoeling zochten (Mother Jones).

Het Lancet Countdown Europe-rapport 2026 berekende dat Europa in 2024 in totaal 62.775 hittedoden telde, en dat hitte-gerelateerde sterfte toeneemt in 99,6 procent van de 823 onderzochte regio's (Lancet Countdown Europe). Vooral Zuid- en Zuidoost-Europa worden hard geraakt, met gemiddeld 52 extra jaarlijkse sterfgevallen per miljoen inwoners.

Wat dit kost: honderden miljarden aan groei

Naast de medische rekening is er een economische. Kredietverzekeraar Allianz Trade berekende dat per extra graad tussen 30 en 35 graden de arbeidsproductiviteit met circa 3 procent daalt (Liwwadders). Als de heetste jaren sinds 2014 zich tussen 2026 en 2030 herhalen, kan Frankrijk 240 miljard dollar aan productie verliezen, Italië 147 miljard, Duitsland 131 miljard en Spanje 120 miljard. "Waar we hittegolven vroeger als incident zagen, is het nu een structureel risico dat de Europese economie afremt," aldus Johan Geeroms van Allianz Trade.

En nu? De zomer moet nog beginnen

Het meteorologische zomerseizoen ging pas op 1 juni in. De voorspellingen voor juni, juli en augustus zijn niet geruststellend. De Britse Met Office kondigde op 1 juni aan dat de kans op een warmer-dan-gemiddelde zomer in het VK twee keer zo hoog is als in de referentieperiode 1991–2020, met "een verhoogd risico op hittegolven en hitte-gerelateerde gevolgen" (BBC Weather).

Het seizoensmodel van het Europese ECMWF geeft voor heel West-Europa bovengemiddelde temperaturen en ondergemiddelde neerslag aan. Voor Nederland schat het model de kans op een warmer-dan-normale zomer op 50 tot 70 procent (Weer.nl). Weerverteller voorziet voor Nederland een (zeer) warme zomer met wisselvallige fasen en zware onweersbuien op de overgangen tussen hete en koelere perioden (Weerverteller). Dat scenario voltrok zich op 29 mei al: na de hittepiek trok een gordel zware onweersbuien met grote hagel en windstoten over Oost-Nederland, waarvoor het KNMI code oranje uitgaf (KNMI).

Nieuw begrip: 'hittekracht'

Om burgers beter te informeren, ontwikkelden TNO, KNMI, RIVM en de VU samen een nieuwe maatstaf: hittekracht (Het Weer Magazine). Vergelijkbaar met windkracht of zonkracht, drukt de index op een schaal van 1 tot 10 uit hoe groot de gezondheidsbelasting is, met kleurcodes van groen tot rood. Dit jaar maakt hittekracht nog geen deel uit van de officiële waarschuwingen, maar het concept geeft aan hoe serieus de Nederlandse kennisinstituten de structurele dreiging inschatten.

Ter herinnering: code geel geldt al bij aanhoudende hitte of 35 graden op één dag, code oranje bij drie achtereenvolgende dagen van 34 graden of meer. Voor hitte is in Nederland nog nooit code rood uitgegeven — maar in deze eeuw zijn er al veertien officiële hittegolven bijgeschreven, waarvan vier in de laatste vijf jaar.

Wat kun je zelf doen?

De Wereldgezondheidsorganisatie lanceerde op 2 juni — Heat Action Day — een vernieuwde campagne met simpele adviezen die levens kunnen redden (WHO Europe):

Blijf uit de hitte. Vermijd inspanning tussen 12.00 en 17.00 uur. Laat nooit kinderen, hulpbehoevenden of huisdieren achter in een geparkeerde auto.
Houd je woning koel. Lucht 's nachts en in de vroege ochtend, sluit overdag ramen, gordijnen en luiken. Zet zoveel mogelijk apparaten uit.
Drink water, geen alcohol of suikerhoudende dranken. Draag lichte, loszittende kleding en neem koele douches.
Check je omgeving. Bel oudere buren, alleenwonende familieleden of mensen met een chronische aandoening. Hitte is een stille killer en treft hen het hardst.
Volg KNMI en het Nationaal Hitteplan van het RIVM. Bij smog volgt het RIVM ook ozonconcentraties; eind mei waarschuwde het al voor verhoogde waarden in een band van Leiden tot Zwolle (RIVM).

Reizigers: houd rekening met meer dan zon

Voor wie binnenkort naar Zuid-Europa vertrekt, is het advies om de bestemming wat anders te bekijken dan voorheen. In Italië gold eind mei al rode hittecode in Rome, Florence, Bologna en Turijn (WION via YouTube). Spanje gaf hittealarmen uit voor het noorden en noordoosten, met verwachte pieken tot 37 graden — temperaturen die normaal pas in juli en augustus voorkomen. Combineer dat met de aanhoudende stakingsacties op luchthavens in Portugal, België en Spanje, en het beeld is duidelijk: een Zuid-Europese vakantie vraagt in 2026 om meer voorbereiding dan een paar tubes zonnebrand.