Het roodborstje in je tuin heeft mogelijk een zesde zintuig dat op kwantumfysica draait
Klimaat, natuur en milieu/width:1920/plain/https://s3-newsifier.ams3.digitaloceanspaces.com/welingelichtekringen.nl/images/2026-11/roodborstje-magnetisch-kompas-oog-6af19a71def6b.jpg@webp)
Het roodborstje dat in je tuin ronddartelt, kan waarschijnlijk iets zien waar wij het menselijk oog geen flauw benul van heeft: het magnetisch veld van de aarde.
Zijn kompas zit vermoedelijk in zijn oog. En het werkt volgens de bizarre regels van de kwantumfysica.
Daarover schrijft het Britse natuurblad Countryfile,
op basis van een studie in Nature van de universiteiten van
Oldenburg en Oxford.
Het kompas zit in een eiwit in het netvlies
De onderzoekers keken naar cryptochroom 4 (CRY4), een lichtgevoelig
eiwit in het netvlies, de laag cellen achter in het oog. Promovenda
Jingjing Xu maakte het eiwit van het roodborstje in grote hoeveelheden
na met bacteriën. Daarna testte het team hoe het reageerde op
magneetvelden.
De versie van het roodborstje bleek veel gevoeliger voor magnetisme
dan die van de kip en de duif. Het roodborstje is een trekvogel, de kip
blijft thuis. Dat wijst erop dat juist dit eiwit trekvogels helpt de weg
te vinden.
Feiten op een rij
- Het CRY4-eiwit van het roodborstje bestaat uit 527 aminozuren.
- Vier daarvan, tryptofanen, zijn volgens de berekeningen nodig voor de magnetische werking.
- De proeven gebeurden met losse eiwitten in het lab en met magneetvelden die sterker zijn dan dat van de aarde.
- Duitse onderzoekers lieten al in de jaren 60 zien dat roodborstjes zich op het magnetisch veld richten.
Duitse proef met een kooi bracht het aan het licht
Roodborstjes die trekken, vliegen meestal ’s nachts, met weinig
herkenningspunten onder zich. In de jaren 60 zetten Duitse onderzoekers
roodborstjes in een speciale kooi en draaiden ze de richting van het
magneetveld om de vogels heen. De vogels draaiden mee.
Het was een van de eerste proeven die lieten zien dat een dier het
aardmagnetisch veld als kompas gebruikt. Waar dat kompas zat, bleef een
raadsel. Later zagen biologen dat het vermogen afhing van de kleur van
het licht om de vogels heen. Dat wees naar de ogen.
Als we kunnen bewijzen dat cryptochroom 4 de magneetsensor is, hebben we een mechanisme aangetoond dat in de kern kwantummechanisch is.- Peter Hore, chemicus Universiteit van Oxford
Eenzame elektronen voelen het magnetisch veld
Hier wordt het kwantumfysica, de natuurkunde van de allerkleinste
deeltjes. Elektronen zitten graag in paren. Valt er blauw licht op CRY4,
dan ontstaan moleculen met een ongepaard elektron. Zo’n eenzaam elektron
heeft een eigenschap die spin heet. Die laat zich beïnvloeden door een
magneetveld.
“Elektronen die na activering door blauw licht door het molecuul
kunnen bewegen, spelen een cruciale rol”, zegt Henrik Mouritsen, die de
onderzoeksgroep in Oldenburg leidt. Het magnetisch veld van de aarde
verandert dus de chemie in het eiwit. Dat kan de vogel vertellen in
welke richting hij vliegt.
Wie al eens las waarom
je geen vetbolletjes moet ophangen voor vogeltjes, weet dat
tuinvogels meer verrassingen in petto hebben.
Ziet het roodborstje een schaduw over de wereld?
Omdat de reactie in het oog plaatsvindt, ziet het roodborstje het
magnetisch veld misschien wel echt voor zijn snavel materialiseren. Niet als lijnen op een kaart,
schrijft Countryfile, maar mogelijk als een vage vlek of schaduw over
zijn gewone beeld heen.
Bewezen is dat nog niet. “Het moet nog worden aangetoond dat dit in
de ogen van vogels gebeurt”, zegt Mouritsen. Zijn groep liet wel voor
het eerst zien dat een molecuul uit het oog van een trekvogel gevoelig
is voor magneetvelden.
Ze laten voor het eerst zien dat een molecuul uit het gezichtsvermogen van een trekvogel gevoelig is voor magneetvelden.- Henrik Mouritsen, onderzoeksleider Universiteit van Oldenburg
Het roodborstje hoort bij de vogels die het vaakst in Nederlandse
tuinen worden geteld; bij
de laatste tuinvogeltelling verloor de huismus zijn koppositie. Het
vogeltje op je schop navigeert misschien op een natuurkunde die
wetenschappers zelf nog maar half begrijpen.
Meer weten?
POPULAIR NIEUWS
Raakt de miljonairsbelasting van PRO en Volt jouw spaargeld? Pas vanaf zo'n €1,3 miljoen, en je huis telt niet mee
Je telefoon gaat. Onbekend nummer. Je neemt op, zegt 'hallo' en hoort niets. Even later hangt de beller op. Vreemd, maar onschuldig? Dit willen oplichters echt van je weten
Zoveel verdient een vrachtwagenchauffeur in Nederland, Polen en omliggende landen
Trump belooft een ‘grote, mooie deal’ voor heel Europa, Zelensky waarschuwt voor een tweede Jalta
Zin in een frituursnack? Dit is de minst ongezonde hap uit de vitrine
