Oliedom: waarom compensatie bij dure energie een subsidie op fossiel is

Terwijl de benzineprijs oploopt en de roep om compensatie aanzwelt, herhalen kabinet en Kamer hun grootste fout uit de vorige energiecrisis: dure fossiele pleisters plakken in plaats van echte bescherming op te bouwen.

Nog geen vier jaar na de Russische inval in Oekraïne zitten we opnieuw in een energiecrisis – en weer grijpt de politiek naar hetzelfde fopmiddel: compensatie. Alsof je een huis dat in brand staat blust met flesjes spa rood.

De blokkade van de Straat van Hormuz jaagt olie- en gasprijzen op, de benzineprijs schiet omhoog, inflatie dreigt, en in Den Haag klinkt meteen het koor van prijsplafonds, fondsen en kortingen. In België stelt de Vlaamse energieminister zelfs een korting van 50 euro per gezin voor; armoede-experts noemen dat „weggegooid geld”. Het doet denken aan 2022, toen Nederland de btw op energie tijdelijk verlaagde en zo vooral ook midden- en hoge inkomens subsidieerde. Politiek scoort het lekker: de burger „ziet” dat er iets gebeurt, maar structureel verandert er niks.

Energie-experts waarschuwen niet voor niets dat sleutelen aan het prijsmechanisme „gevaarlijk” is. De hoge prijs heeft een functie: die vertelt ons dat energie schaars is en dat we moeten minderen. Als de overheid dat signaal dempt, neemt de prikkel om te besparen af en groeit het risico op een écht tekort. Dan gooi je miljarden tegen de symptomen aan, terwijl je de oorzaak – onze fossiele afhankelijkheid – juist in stand houdt.

Nederland is rijk genoeg om tijdelijk hogere prijzen te dragen, benadrukt Clingendael-onderzoeker Louise van Schaik, maar dat maakt het nog geen verstandig beleid. Tijdens de vorige crisis gaven Europese landen rond de 4 procent van hun bbp uit aan de import van fossiele energie. Dat is publiek geld dat rechtstreeks wegvloeit naar producenten elders, in plaats van naar isolatie, warmtepompen, batterijen en netverzwaring. Zo verarmen we dubbel: huishoudens zien hun koopkracht dalen, terwijl de staatsschuld en rentelasten op termijn oplopen.

Dat betekent niet dat de politiek achterover kan leunen. Hogere energierekeningen drukken harder op lage inkomens; daar moet gerichte steun komen. Armoede-experts pleiten al jaren voor een goede data-infrastructuur om precies die groepen te identificeren en direct te ondersteunen. Compenseer níet iedereen, maar durf te kiezen: alleen wie anders letterlijk in de kou komt te staan, krijgt inkomenssteun.

De ongemakkelijke waarheid: dit is geen „incident”, maar een voorproefje van wat ons te wachten staat zolang we afhankelijk blijven van geïmporteerde fossiele energie. De huidige crisis is, zoals Van Schaik stelt, een kans om Nederland minder kwetsbaar te maken voor de volgende. Dat vraagt een kabinet dat ophoudt met fossiele pleisters plakken en eindelijk doet wat nodig is: woningen versneld verduurzamen, het stroomnet verzwaren, vol inzetten op wind, zon, opslag én – hoe duur ook – waterstof. Compensatie is makkelijk, weerbaarheid vergt moed. Precies daaraan ontbreekt het nu.