Er komen veel minder mensen Europa illegaal binnen. Hoe is dat gelukt?

In stilte is de EU veel beter geworden in het terugdringen van illegale migratie. In 2024 daalde het aantal illegale grenspassages met bijna 40 procent, vooral op de centraal-Mediterrane en Westelijke Balkanroute. Niet door schietgrage milities, maar door een mix van deals, data en harde grenspolitiek.

De irreguliere instroom van migranten aan de buitengrenzen van de EU is de afgelopen twee jaar scherp gedaald. Volgens grenswachtagentschap Frontex daalde het aantal gedetecteerde illegale grensoverschrijdingen in 2024 met 38 procent, tot iets meer dan 239.000 – het laagste niveau sinds 2021. Op de drukste route, via de centrale Middellandse Zee, gingen de aantallen zelfs met 59 procent omlaag; op de Westelijke Balkanroute met 78 procent.

Die omslag kwam niet vanzelf, analyseert The Economist. Europese regeringen sloten de afgelopen jaren een web van afspraken met transitlanden als Tunesië, Libië en staten op de Westelijke Balkan, waarin geld, visumbeleid en grensapparatuur worden uitgeruild tegen strengere controle aan hun kant. Tegelijk is de EU massaal gaan investeren in grensbewaking: Frontex breidde operaties uit, er kwamen meer patrouilles, drones, biometrische databases en gezamenlijke acties tegen smokkelnetwerken. De boodschap is duidelijk: minder aankomsten aan de Europese kust begint ver vóór de Europese kust.

Daarmee tekent zich een nieuwe migratie-architectuur af: “externalisering” als norm. Europa houdt vluchtelingen en arbeidsmigranten steeds vaker op afstand, door hen al in Afrika of het Midden-Oosten te selecteren, tegen te houden of terug te sturen. Dat is effectief in cijfers, maar schuift risico’s en mensenrechtendilemma’s door naar landen met zwakkere rechtsstaten en minder toezicht.

Politiek gezien is de daling een geschenk voor regeringsleiders die onder druk staan van radicaal-rechtse partijen. Minder boten en lagere aantallen in de statistieken wegnemen acute paniek, maar lossen niets op aan de structurele oorzaken: conflicten, klimaatstress en demografische verschillen. De kans is groot dat de volgende migratiecrisis niet ontstaat door te veel beweging, maar door een Europa dat denkt dat het probleem met lagere cijfers is verdwenen.

De echte vraag is niet of Europa de aantallen omlaag krijgt, maar met welke prijskaartje – en wie dat uiteindelijk betaalt.