Tientallen kandidaten voor de gemeenteraad hebben een strafblad

Uit een inventarisatie van de onderzoeksredactie van RTL Nieuws blijkt dat tientallen kandidaten voor de gemeenteraad de afgelopen anderhalf jaar in aanraking zijn gekomen met justitie. Het gaat om uiteenlopende strafzaken: van belediging van een ambtenaar tot grootschalige fraude met publiek geld.

In meerdere gemeenten staan kandidaten op de kieslijst die recent zijn veroordeeld of nog verdachte zijn in een strafzaak. Zo werd in Dordrecht een kandidaat van de lokale partij Op Ons Eiland schuldig bevonden aan aanranding na een incident bij een vrouw thuis. Tegen de uitspraak loopt nog een hoger beroep. De partij spreekt zelf van een lastercampagne.

In het Groningse Westerkwartier kwam de lijsttrekker van het CDA in opspraak vanwege mogelijke fraude met coronasteun. Nadat RTL hierover vragen stelde, besloot hij zich terug te trekken en beloofde hij een eventuele zetel niet te accepteren.

Een andere zaak betreft zelfs een kandidaat van een lokale partij die wordt verdacht van ontucht met een minderjarige. Een rechterlijke uitspraak wordt nog vóór de verkiezingen verwacht. Om de privacy van het mogelijke slachtoffer te beschermen, zijn hierover geen verdere details naar buiten gebracht.

Volgens het onderzoek zijn in totaal meer dan twintig gevallen gevonden waarin kandidaat-raadsleden veroordeeld zijn of onderwerp zijn van een lopend strafrechtelijk onderzoek. In veel situaties gaven partijgenoten aan niet op de hoogte te zijn van de achtergrond van hun kandidaat.

Volgens Leonie Heres, bijzonder hoogleraar Integriteit van Lokaal Bestuur aan de Erasmus Universiteit, is het essentieel dat politieke partijen hun kandidaten zorgvuldig selecteren. Wanneer dat niet gebeurt, kan dat volgens haar het vertrouwen in de democratische rechtsstaat aantasten.

Tegelijkertijd mogen mensen met een strafblad in principe gewoon deelnemen aan verkiezingen. Raadsleden worden rechtstreeks door burgers gekozen en het recht om verkozen te worden is een fundamenteel onderdeel van de democratie. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan een rechter iemand dat recht ontnemen.

Om de integriteit van kandidaten te waarborgen adviseerde de overheid lokale partijen vorig jaar om hun kandidaten te laten screenen op strafbare feiten. Een belangrijk middel daarbij is de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), waarmee wordt gecontroleerd of iemands strafverleden problemen kan opleveren voor een publieke functie.

Toch blijkt uit cijfers van het ministerie van Justitie en Veiligheid dat bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 minder dan vier procent van de kandidaten zo’n verklaring heeft aangevraagd. In veel van de door RTL onderzochte gevallen was geen VOG opgevraagd of wilden lokale partijen daar niets over zeggen.

Hoogleraar organisatie-integriteit Rob van Eijbergen vindt dat opvallend. Volgens hem is een VOG het minimale dat van kandidaten verwacht mag worden. Hij wijst erop dat wethouders doorgaans veel uitgebreider worden gescreend dan raadsleden.

Uit een peiling onder leden van het RTL Nieuwspanel blijkt dat kiezers streng oordelen over kandidaten met een strafblad. Een meerderheid van 58 procent zegt al niet te stemmen op iemand die betrokken was bij relatief lichte vergrijpen zoals een vechtpartij of diefstal. Bij ernstige misdrijven, zoals fraude of drugscriminaliteit, loopt dat percentage op tot 92 procent.

De kandidatenlijsten zijn inmiddels definitief vastgesteld. Dat betekent dat ook kandidaten die zijn veroordeeld of verdacht worden van strafbare feiten op het stembiljet blijven staan. Uiteindelijk is het aan de kiezer om te bepalen of zij deze kandidaten geschikt vinden voor een plek in de gemeenteraad.

Bron: RTL Nieuws