Formatie bereikt cruciaal moment: JA21 wel of niet?

Voor Joost Eerdmans moeten het verschrikkelijke dagen zijn. Op basis van zijin vage vriendschap met 'Pim' kwam hij ooit in de Tweede Kamer en sindsdien trekt hij van partij naar partij. En nu kan hij Minister worden.

De Nederlandse kabinetsformatie nadert een beslissend moment. Na maanden van onderhandelen moeten D66, VVD en CDA voor 30 januari 2026 duidelijkheid geven over de vraag die de formatie al weken beheerst: komt JA21 aan tafel of wordt het een minderheidskabinet?

Informateur Rianne Letschert leidt vandaag de eerste gesprekken van het nieuwe jaar met secondanten van de drie partijen. De druk neemt toe nu de deadline van 30 januari snel dichterbij komt. D66-leider Rob Jetten sprak eerder over een "moordend schema" om tijdig klaar te zijn.​

De kern van het probleem is simpel: D66, VVD en CDA hebben samen 66 zetels. Dat is geen meerderheid in de Tweede Kamer, waar 76 zetels nodig zijn. Met JA21 erbij komen ze op 75 zetels – nog steeds geen volledige meerderheid, maar wel een steviger basis.​

CDA-leider Henri Bontenbal noemde een coalitie met JA21 "het meest realistisch". Die uitspraak viel op, omdat politieke leiders doorgaans terughoudend zijn over zulke voorkeur tijdens onderhandelingen. VVD-leider Dilan Yeşilgöz heeft herhaaldelijk aangegeven niet met GroenLinks-PvdA te willen regeren, waardoor JA21 voor de rechtse partijen de logische optie lijkt. Maar Yesilgoz heeft geen dwangmiddel om de andere twee in de armen van DJ Jopie te drijven. Ze kan onmogelijk ook deze formatie opblazen.​

Voor D66 ligt het ingewikkelder. Rob Jetten gaf eerder aan open te staan voor gesprekken met JA21, maar niet als de VVD ook aan tafel zit. Die blokkade maakt de puzzel extra gecompliceerd. JA21-leider Joost Eerdmans daarentegen heeft laten weten dat zijn partij alleen wil regeren als ook de VVD meedoet.​

De formerende partijen werkten voor de kerstvakantie alle inhoudelijke dossiers af. In januari staat nu de grote vraag centraal: minderheid of meerderheid? Bij een minderheidskabinet moeten D66, VVD en CDA voor elk voorstel in de Kamer op zoek naar steun. Bij een coalitie met JA21 hebben ze een steviger vertrekpunt, maar wel met een partij die D66 niet als natuurlijke partner ziet.

Een meerderheid van kiezers van de drie betrokken partijen kan inmiddels leven met een minderheidskabinet, blijkt uit onderzoek van EenVandaag. Vooral VVD-kiezers zijn enthousiast, terwijl D66- en CDA-stemmers aanvankelijk twijfelden, maar nu ook meer openstaan voor die optie. Maar dat zal voor Jetten niet zwaar wegen. De vraag is niet wat kiezers nu vinden, maar wat ze bij de volgende verkiezingen vinden. En samenwerken met JA21 is een levensgevaarlijke gok​

De komende weken worden dus cruciaal. Vanaf deze week voeren de partijleiders intensieve gesprekken onder leiding van Letschert. Wordt het een robuuste coalitie waarin JA21 alsnog binnenstapt, of kiest Nederland voor een minderheidskabinet dat per onderwerp meerderheden moet zoeken? Voor 30 januari moet de knoop zijn doorgehakt.