Bekende psychiater: "AI kan een gouden kans zijn voor onze mentale gezondheid"

We zijn gewend om bij kunstmatige intelligentie vooral te denken aan banen die verdwijnen, nepnieuws en leerlingen die hun huiswerk door ChatGPT laten maken. Maar psychiater en hoogleraar Iris Sommer ziet ook een heel andere mogelijkheid: AI zou weleens een belangrijke rol kunnen gaan spelen in onze mentale gezondheid.

Sommer, die onlangs de prestigieuze Stevinpremie ontving, onderzoekt al jaren wat taal doet in ons brein. In haar nieuwe boek De stem van het brein stelt ze dat hoe we tegen onszelf praten grote invloed heeft op hoe we ons voelen. “Mentale gezondheid hangt erg af van de stem van het brein: de manier waarop je tegen jezelf praat.”

Een probleem is volgens Sommer dat mensen dol zijn op simpele verhalen. De held is goed, de heks is slecht. Ook van ons eigen leven maken we graag zo'n overzichtelijk verhaal. Maar daarmee doen we onszelf tekort. “We zijn niet alleen maar die zielige Assepoester. Iedereen heeft allerlei facetten, een veelkleurige persoonlijkheid.”

Psychotherapie draait volgens haar voor een belangrijk deel om het herschrijven van dat persoonlijke verhaal: leren om anders naar jezelf en je ervaringen te kijken. Daar is lang niet altijd een psycholoog voor nodig. Een goed gesprek met een vriend of vriendin kan helpen en volgens Sommer kan AI daar mogelijk iets aan toevoegen.

Ze probeert dat zelf geregeld uit. Sommer legt een verzonnen ingewikkelde relatiekwestie voor aan AI en vraagt om advies. “Telkens sta ik versteld van het invoelende advies dat ik krijg, doorwrocht met de bestaande vakliteratuur.”

Ze herkent zelfs therapeutische technieken in de antwoorden, bijvoorbeeld uit Acceptance and Commitment Therapy, waarbij mensen leren zichzelf te accepteren in plaats van voortdurend een ideaalbeeld na te jagen.

Dat betekent niet dat AI zonder risico is. Er zijn gevallen bekend van mensen met psychoses die zeer intensief met chatbots spraken. Volgens Sommer is nog niet duidelijk wat daarbij oorzaak en gevolg is. Ook vindt ze het belangrijk wie een AI-model bouwt, met welk doel en waar gevoelige gegevens terechtkomen.

Sommer werkt zelf aan een opvallende toepassing. Haar onderzoeksgroep ontwikkelt AI die aan iemands spraak probeert te herkennen of een psychose terugkeert. Subtiele veranderingen kunnen daarbij aanwijzingen geven. Mensen met een waan gaan bijvoorbeeld soms zachter praten, terwijl mensen die stemmen horen langer over een antwoord kunnen doen.

Ook het woordje ‘ik’ kan iets verraden. Mensen met wie het psychisch minder goed gaat, praten volgens Sommer vaker over zichzelf. “Dat is logisch, ze hebben hun handen vol aan zichzelf.”

Voor Sommer is AI dan ook niet alleen een bedreiging. Juist in een tijd waarin de geestelijke gezondheidszorg de vraag nauwelijks aankan, ziet ze technologie als een mogelijke aanvulling. Niet als vervanger van de psychiater, maar als hulpmiddel dat kan luisteren, signaleren en misschien zelfs kan helpen om dat hardnekkige verhaal in ons hoofd eens vanuit een andere hoek te bekijken.

Bron: De Volkskrant