Denk je dat je goed bezig bent? Grote kans dat je jezelf voor de gek houdt

Je kent het wel: je slaat drie dagen het toetje over én zette ook nog 10.000 stappen per dag. Dan verwacht je toch wel minstens een kilo afgevallen te zijn. En dat valt altijd tegen. Het is een hardnekkig psychologisch mechanisme: we zijn opvallend slecht in het beoordelen van onze eigen prestaties.

Psychologen noemen het fenomeen rosy retrospection: de neiging om het verleden positiever te herinneren dan we het destijds ervoeren. Wie terugkijkt op een maand sporten, denkt vooral aan de keren dat hij wél naar de sportschool ging. De gemiste trainingen verdwijnen naar de achtergrond. Daardoor ontstaat gemakkelijk de indruk dat het eigenlijk best goed gaat.

Daar komt nog iets bij. Motivatie is geen constante factor. De gedrevenheid waarmee veel mensen in januari aan goede voornemens beginnen, neemt vaak langzaam af. Maar die afname verloopt zo geleidelijk dat we het nauwelijks merken.

We gaan er automatisch van uit dat we ons ongeveer hetzelfde voelen als een paar maanden geleden. In werkelijkheid is onze motivatie vaak al flink afgebrokkeld voordat ons gedrag zichtbaar verandert.

Het gevolg: we denken dat we nog steeds op koers liggen, terwijl de werkelijkheid anders kan zijn.

Volgens onderzoekers ontstaat hierdoor een gevaarlijke blinde vlek. We verwarren onze intenties met ons daadwerkelijke gedrag. Omdat we weten wat we willen bereiken, denken we ook te weten hoe goed we bezig zijn. Maar goede bedoelingen zijn geen bewijs van vooruitgang.

Dat probleem speelt niet alleen bij persoonlijke doelen. Onderzoek naar organisatieveranderingen laat zien dat leidinggevenden vaak veel optimistischer zijn over de voortgang dan medewerkers zelf. Hoe groter die kloof, hoe groter de kans dat een verandering mislukt.

De remedie blijkt opvallend eenvoudig: meten in plaats van gokken. Onderzoek van psycholoog James Pennebaker laat zien dat mensen meer inzicht krijgen wanneer ze concreet opschrijven wat ze hebben gedaan, hoe dat voelde en waar ze tegenaan liepen. Niet vaag dagboekschrijven dus, maar specifiek registreren wat er daadwerkelijk gebeurde.

Ook sociale controle helpt. Een bekende studie concludeerde dat mensen die hun doelen opschrijven én regelmatig verslag uitbrengen aan iemand anders, aanzienlijk vaker succesvol zijn dan mensen die hun plannen voor zichzelf houden.

Misschien nog opvallender is een bevinding van Harvard-onderzoeker Teresa Amabile. Zij ontdekte dat de grootste dagelijkse motivatie niet voortkomt uit complimenten of beloningen, maar uit het bewust opmerken van vooruitgang. Zelfs kleine stapjes vooruit kunnen een enorme stimulans zijn, mits je ze ziet.

En precies daar gaat het vaak mis. We missen niet alleen onze tekortkomingen, maar ook onze echte groei. Door concreet bij te houden wat je doet, worden beide zichtbaar.

De kans is dus groot dat het verhaal dat je jezelf vertelt over je vooruitgang niet helemaal klopt. Misschien doe je minder dan je denkt. Maar misschien bereik je ook meer dan je jezelf gunt te erkennen. En juist dat inzicht kan het verschil maken tussen afhaken en volhouden.

Bron: Psychology Today