Je hoeft niet rijk te zijn om rijk te lijken — maar de rekening komt wel

Een dure vakantie is zichtbaar. De rekening erachter niet. Precies daar zit de verleiding van rijk lijken: de buitenwereld ziet de aankoop, maar niet wat iemand ervoor moet laten. Wie een indrukwekkend leven wil etaleren, kan uiteindelijk vooral bezig zijn de bijbehorende kosten bij te benen.

Het is een venijnige manier om naar Amerika te kijken: niet als het land waar iedereen rijk kan worden, maar als het land waar iedereen rijk moet ogen. Alleen moeten we oppassen dat een rake karikatuur niet wordt aangezien voor een bewezen beschrijving van een heel volk.

Er zijn wel aanwijzingen voor de druk achter die buitenkant. In een Amerikaanse enquête, afgenomen in december 2023, zei 24 procent van de ondervraagde Gen Z’ers weleens druk te hebben gevoeld om rijkdom te tonen op sociale media. Dat is bijna een kwart, maar nadrukkelijk niet de hele generatie.

Het cijfer meet bovendien een gevoel. Het vertelt niet hoeveel van deze jongeren daarvoor leenden, hoeveel geld ermee gemoeid was of hoeveel mensen inmiddels betalingsproblemen hebben. Rijkdom willen uitstralen is nog niet hetzelfde als jezelf ervoor in de schulden steken.

Toch raakt het aan een ongemakkelijke vraag: koop je iets omdat je het graag wilt, of omdat je wilt dat anderen zien dat je het kunt kopen? In het tweede geval krijgt iedere aankoop een extra taak. Een jas moet niet alleen warm zijn, een restaurantbezoek niet alleen lekker. Ze moeten bewijzen dat je meetelt.

Stel je iemand voor die een luxeweekend boekt dat eigenlijk niet in het budget past. De foto's leveren bewondering op. Maar als de volgende uitnodiging komt, ontstaat een nieuw probleem: wie eenmaal het beeld van een zorgeloos leven heeft neergezet, moet kiezen tussen dat beeld bijstellen en opnieuw te veel uitgeven.

Dat is de denkfout van de nep-rijke. Niet het verlangen naar mooie spullen is het probleem, maar de gedachte dat zichtbaar consumeren hetzelfde is als het financieel goed hebben. De toeschouwer ziet een geslaagde avond. Wat die avond betekent voor de rest van de maand, blijft buiten beeld.

Voor Nederlandse lezers is de onderliggende koopverleiding niet uitsluitend Amerikaans. Ook onder Nederlandse jongeren is beschreven dat vrienden, reclame en influencers aanleiding kunnen zijn om iets te willen kopen. Een onderzoek uit 2024 onder 16- tot en met 19-jarigen laat dat zien; onderzoek uit 2023 onder basisschoolkinderen beschrijft eveneens de aantrekkingskracht van aanbevolen producten.

Dat maakt jongeren nog geen generatie nep-rijken. Het maakt wel duidelijk waarom een eenvoudige vraag nuttig kan zijn: zou ik dit ook willen als niemand het ooit zou zien?

Wie daarop nee antwoordt, hoeft niet meteen alle luxe af te zweren. Maar misschien verdient de eigen bankrekening dan even voorrang boven de denkbeeldige jury op de telefoon. Een goed leven hoeft tenslotte niet voortdurend op een welvarend leven te lijken.