Moeten we toch aan de verplichte fietshelm? Zoveel Nederlandse levens kan het redden per jaar

Moet de fietshelm in Nederland verplicht worden? Een grote Deense studie doet de discussie opnieuw oplaaien. Onderzoekers berekenden dat een algemene helmplicht duizenden hoofdletsels kan voorkomen. In Nederland zou dit zo'n 85 fietsdoden per jaar schelen.

Dankzij jarenlange overheidscampagnes en verkeerseducatie op scholen steeg het aantal Deense fietsers dat vrijwillig een helm opzet flink: van 6 procent in 2006 naar ruim de helft in 2024. Maar sindsdien is de rek eruit en wint de fietshelm niet verder meer in populariteit onder de Scandinaviërs.

Onderzoekers van de universiteiten in Odense en Aalborg wilden weten hoeveel hoofdletsels het zou schelen als alle Deense fietsers verplicht een helm droegen. Ze bestudeerden gegevens van het universiteitsziekenhuis van Odense/Svendborg over de periode 2020-2024, representatief voor heel Denemarken.

Bijna 2400 fietsers meldden zich in die jaren met mild of ernstig hoofdletsel. Circa zes op de tien van hen (57 procent) droeg geen helm. In 511 gevallen ging het om ernstig hoofdletsel — hersenschuddingen, schedelbasisfracturen en letsel aan gezicht en nek — waarvan 53 procent zonder helm reed.

Omgerekend naar heel Denemarken zou een helmplicht 5733 milde hoofdletsels en 1806 ernstige hoofdverwondingen hebben gescheeld, schrijven de onderzoekers. Een fietshelm verkleint de kans op licht hoofdletsel met bijna de helft en op ernstige verwondingen zelfs met 60 procent.

Onderzoeker Harry Lahrmann van de Universiteit van Aalborg: “Onder fietsers die geen helm dragen blijft zich een substantiële hoeveelheid hoofdletsels voordoen. Er is aanzienlijke ruimte voor verbetering.”

Toch is een helm geen garantie. Ruim vier op de tien gewonde fietsers op de spoedeisende hulp droegen namelijk wél hoofdbescherming. Bij de ernstige gevallen was dat zelfs 47 procent.

Lahrmann plaatst daar enkele kanttekeningen bij: “Fietsers die ten val kwamen zonder hoofdletsel op te lopen, zitten er niet bij. Een helm zou bij hen best letsel kunnen hebben voorkomen.” Daarnaast biedt een helm bij een zware val of aanrijding maar deels soelaas: „Het is zeer goed mogelijk dat de helmdragende fietsers een relatief zwaarder ongeval meemaakten dan fietsers zonder helm.”

Het Deense onderzoek is relevant voor Nederland, omdat Denemarken als vrijwel enige land een vergelijkbare fietscultuur kent. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) becijferde in 2019 al dat een algemene helmplicht in Nederland jaarlijks 85 fietsdoden kan schelen — de helft van het totaal — en ruim 2500 ernstige verkeersgewonden.

Die SWOV-berekening ging er destijds wel van uit dat iedereen altijd een helm zou dragen. In de praktijk is dat niet realistisch, erkent woordvoerder Patrick Rugebregt. Een betere vergelijking is Finland, dat al een wettelijke helmplicht kent: “Van Finland weten we dat na invoering circa 60 procent in Helsinki en 40 procent in de rest van het land een helm ging dragen.” Een belangrijk verschil: de Finse politie deelt geen boetes uit, wat de percentages drukt.

In Denemarken geeft de studie nieuwe munitie aan de roep om een wettelijke helmplicht. Een recente online poll van Denemarkens grootste tv-zender toont dat 80 procent een verplichte helm steunt. “Die poll is uiteraard niet representatief, maar de uitkomst is wel opvallend”, besluit expert Lahrmann.

Bron: AD