Waarom een letter achter je huisnummer je autoverzekering duurder maakt

Dat je meer premie voor een sportwagen moet ophoesten dan bij een stadsautootje, vinden de meeste mensen wel logisch. Maar dat een letter achter je huisnummer invloed kan hebben op de prijs van je autoverzekering? Voor veel Nederlanders gaat dat een stap te ver. Toch gebeurt het, blijkt uit onderzoek van computerwetenschapper Marvin van Bekkum van de Radboud Universiteit.

Verzekeraars zetten steeds vaker kunstmatige intelligentie in om risico’s te berekenen en premies vast te stellen. Dankzij enorme hoeveelheden data worden die berekeningen steeds nauwkeuriger. Maar volgens Van Bekkum ontstaat daarmee ook een groeiend probleem: prijsverschillen die nauwelijks nog uit te leggen zijn.

“Bij de overheid wordt al langer gewaarschuwd voor discriminatie door AI-systemen”, zegt Van Bekkum. “Maar in de verzekeringssector gebeurt dat nauwelijks. Terwijl verzekeraars juist al tientallen jaren voorspellingen doen met statistiek en data.”

Waar vroeger vooral werd gekeken naar factoren als postcode, leeftijd of type auto, herkennen moderne AI-systemen steeds subtielere verbanden. Dat leidt soms tot opvallende uitkomsten. Zo bleek uit eerder onderzoek van de Consumentenbond dat een letter achter een huisnummer invloed kan hebben op de premie van een autoverzekering.

“Dat zijn voorbeelden waarvan consumenten denken: wat heeft dat in vredesnaam met mijn rijgedrag te maken?”, aldus Van Bekkum.

De verklaring ligt in de manier waarop AI verbanden legt. Een huisnummer met letter kan bijvoorbeeld vaker voorkomen bij huurwoningen of lagere inkomensgroepen. Als binnen die groepen statistisch meer schade wordt geclaimd, kan het systeem daar een hoger risico aan koppelen.

Maar dat zegt volgens Van Bekkum weinig over de individuele verzekerde. “Het gaat niet meer over jou als individu, maar over statistische patronen waar jij toevallig onder valt.”

Opmerkelijk genoeg is zo’n onderscheid meestal gewoon legaal. De wet verbiedt discriminatie op basis van kenmerken zoals geslacht of afkomst, maar niet op basis van een huisnummer. Daarom introduceert Van Bekkum het begrip ‘oneerlijke differentiatie’: verschillen die juridisch zijn toegestaan, maar door consumenten als onrechtvaardig worden ervaren.

En dat gevoel leeft breed. Uit enquêtes onder ongeveer duizend Nederlanders blijkt dat veel mensen verzekeringen sowieso al niet volledig eerlijk vinden. Bij voorbeelden zoals huisnummerdifferentiatie is de afwijzing zelfs bijna unaniem.

Volgens Van Bekkum raakt de discussie aan een veel grotere vraag. Hoe ver willen we gaan in het personaliseren van verzekeringen? “Als je verzekeringen steeds specifieker maakt voor steeds kleinere groepen, dan verdwijnt het idee dat mensen gezamenlijk risico’s dragen, verdwijnt de solidariteit die nu nog in het systeem zit.”

Technisch gezien kunnen verzekeraars in de toekomst steeds meer gegevens gebruiken, mogelijk zelfs informatie van sociale media. “Technisch kan dat”, zegt Van Bekkum. “De vraag is vooral: willen we dat als samenleving?”

Bron: AD