Schaamte over je anus kan je doodvonnis zijn

‘Schaamte kan je doodvonnis worden’, waarschuwt de Vlaamse maag-darmarts en proctoloog Magali Surmont in De Morgen. Jaarlijks krijgen in Nederland inmiddels zo’n 300 mensen te horen dat ze anuskanker hebben, een zeldzame maar groeiende vorm van kanker die vaak laat wordt ontdekt. De reden is zelden puur medisch: patiënten lopen soms maanden of jaren door met bloedverlies, pijn of jeuk, omdat ze het simpelweg te gênant vinden om over hun anus te beginnen.l

In haar praktijk ziet Surmont álle soorten mensen – jonge vrouwen, ouderen, heterostellen en mannen uit de lhbtq+-community – die pas aankloppen als de klachten invaliderend worden. Terwijl veel problemen, van fissuren tot uitpuilende aambeien, in een vroeg stadium relatief eenvoudig te behandelen zijn. Schaamte stuurt mensen eerst naar zelfdokteren met crèmes uit de apotheek, zonder diagnose en soms zelfs met middelen (zoals cortisone) die wondgenezing juist vertragen. Ondertussen tikt de klok door voor de kleine groep bij wie die klachten geen onschuldige aambeien zijn, maar een voorstadium van kanker.

Anuskanker blijft zeldzaam – minder dan 1 procent van alle tumoren – maar het aantal diagnoses stijgt en de vijfjaarsoverleving hangt sterk af van hoe vroeg de ziekte wordt ontdekt. In Nederland verdubbelde het aantal patiënten grofweg in twintig jaar tijd, en ruim twee derde leeft vijf jaar na de diagnose nog, wat vooral te danken is aan betere behandelingen en vroegere opsporing. Dat is ook waarom artsen hameren op alertheid: vers bloed op wc-papier, blijvende pijn bij de anus, een ‘mes-in-de-kont’-gevoel bij de stoelgang of hardnekkige jeuk verdienen geen gêne, maar een afspraak bij de huisarts.

Daar komt bij dat HPV, het seksueel overdraagbare virus dat ook baarmoederhalskanker veroorzaakt, een grote rol speelt bij anuskanker. Volgens het RIVM loopt 80 tot 90 procent van de mensen ooit een HPV-infectie op, en bepaalde types verhogen het risico op kanker aan baarmoederhals, penis, vagina én anus. Vaccinatieprogramma’s en betere screening drukken het aantal gevallen bij de baarmoederhals al, maar voor de anus bestaat nog geen standaard bevolkingsonderzoek. Juist daarom is het cruciaal dat mensen hun schaamte overwinnen en hun ‘achterkant’ serieus nemen.

Wie zijn anus gezond wil houden, hoeft geen taboe maar een paar praktische gewoonten: vezelrijke voeding, genoeg drinken, niet eindeloos ophouden, niet persen en geen agressieve zepen of doekjes gebruiken. En vooral: als er bloed, pijn of rare aandrang is, niet Googelen, maar gaan. Schaamte mag er zijn, maar ze mag nooit de reden zijn dat een behandelbare aandoening uitgroeit tot een doodvonnis.