Waarom stijgt kanker bij vrouwen en niet bij mannen?

In heel Europa krijgen vrouwen niet alleen vaker kanker dan vroeger, de stijging gaat ook veel sneller dan bij mannen. Bij vrouwen onder de 50 jaar is het aantal diagnoses sinds 2000 met zo’n 16 procent toegenomen, terwijl er bij mannen in die leeftijdsgroep geen groei is te zien. Dat patroon wijst niet op toeval, maar op een mix van leefstijl, hormonen en betere opsporing.​

De meest zichtbare verschuiving zit bij borst-, darm-, huid- en schildklierkanker bij jonge vrouwen. Overgewicht, minder bewegen, meer alcohol en een voedingspatroon met veel sterk bewerkte producten lijken daarbij een belangrijke rol te spelen, net als meer zonnebankgebruik en fanatieke “perma-tan”-idealen uit social media. Tegelijkertijd zorgen bevolkingsonderzoeken en modernere beeldvorming ervoor dat tumoren eerder worden ontdekt, waardoor de statistieken harder stijgen dan bij mannen die voor sommige kankers (zoals prostaat) nog geen volwaardig screeningsprogramma hebben.​

Biologie telt ook mee. Vrouwen hebben vaker hormoongevoelige tumoren, zoals bepaalde vormen van borstkanker, en gebruiken op grote schaal hormonale anticonceptie en hormoontherapie rond de overgang. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen kinderen krijgen, schuift op, terwijl late eerste zwangerschap en minder zwangerschappen het borstkankerrisico verhogen. Bij mannen daarentegen dalen klassieke risicofactoren als roken, wat long- en maagkanker terugdringt en zo stijgingen elders maskeert.​

Zorgsystemen lopen bovendien achter bij vrouwen. In het VK daalden sterftecijfers wel, maar het land bungelt voor vrouwen rond plek 36 van 40 rijke landen, met 186 kankerdoden per 100.000 vrouwen. Wachttijden zijn lang, arbeid en zorg zijn moeilijker te combineren, en vroege klachten worden bij vrouwen vaker weggezet als stress of hormonale schommelingen. Dat alles vergroot de kloof tussen wat medisch mogelijk is en wat vrouwen daadwerkelijk aan zorg krijgen.​

Toch is deze ontwikkeling geen noodlot. Minder ultrabewerkt voedsel, strengere regulering van zonnebanken, een gezonde BMI, minder alcohol en meer beweging verlagen het risico aantoonbaar. Gerichte screening – niet alleen voor borstkanker, maar ook slimmer voor darm- en prostaatkanker – plus een gendersensitieve gezondheidszorg kunnen voorkomen dat een generatie jonge vrouwen met een levenslange kankerdiagnose blijft zitten.