Het warmste moment van de dag is veel later dan je denkt

Wie om vijf uur uit het werk komt en denkt dat de ergste hitte al achter de rug is, heeft het mis. De zon brandt inderdaad het felst rond het middaguur, maar de thermometer bereikt zijn hoogste stand pas uren later. Een klein meteorologisch misverstand met verrassend praktische gevolgen.

Het idee dat het tussen twaalf en drie het heetst is, zit er bij veel Nederlanders diep in. Meteorologisch klopt het niet. Door de zomertijd staat de zon in ons land gemiddeld pas rond half twee op zijn hoogste punt. En zelfs dan begint de warmte pas op te lopen.

Dat komt doordat zonlicht de lucht niet direct opwarmt. De straling verdwijnt in de bodem, die vervolgens de luchtlaag erboven verwarmt. Die omweg kost tijd. Zolang de aarde meer energie opneemt dan ze uitstraalt, blijft de temperatuur stijgen — ook als de zon al aan het zakken is.

De beste vergelijking is een badkuip. De kraan staat rond het middaguur wijd open, maar het water blijft ook stijgen als je de kraan langzaam terugdraait. Pas als de afvoer meer wegneemt dan er binnenkomt, zakt het waterpeil. Bij de atmosfeer gebeurt precies hetzelfde, en dat kantelpunt ligt op een zonnige zomerdag ergens tussen drie en zes uur 's middags.

In de praktijk valt de piek in Nederland in de zomer vaak rond half vijf; in België wordt het dagmaximum in de zomertijd doorgaans op datzelfde tijdstip gemeten. Op de heetste dagen, als er ook nog warmere lucht wordt aangevoerd, kan het maximum zelfs pas tegen zessen vallen.

Waarom voelt het rond het middaguur dan zo moordend? Omdat er twee dingen door elkaar lopen. De zonkracht — de hoeveelheid uv-straling — piekt wel degelijk rond het midden van de dag, en dat is het moment waarop je huid het snelst verbrandt. Officiële temperaturen worden daarentegen in de schaduw gemeten, op anderhalve meter hoogte. In de volle zon om één uur voelt het slopend; in de schaduw om vijf uur stáát het simpelweg warmer.

Het verschijnsel geldt vooral in het zomerhalfjaar, ruwweg van maart tot en met oktober. In de winter is het verschil tussen dag en nacht veel kleiner, en dan kan de hoogste temperatuur zelfs midden in de nacht vallen, na de doortocht van een warmtefront.

Wie de hitte wil ontlopen, doet er verstandig aan de klok anders te lezen. Hardlopen of tuinieren kan beter vroeg in de ochtend dan aan het eind van de middag. Ramen en luiken sluiten heeft de meeste zin vóór de piek, niet erna. En het overhemd dat om twaalf uur nog draagbaar leek, is om vijf uur alsnog verloren.