Niet kouder, maar natter: de herfst kantelt halverwege oktober

Het verschil merk je straks niet aan de kalender, maar aan je schoenen. Niet omdat het kouder wordt dan normaal, en niet omdat er een storm op de loer ligt: de zee voor onze kust heeft deze zomer zoveel warmte opgeslagen dat de tweede helft van de herfst er anders uit kan gaan zien dan we gewend zijn. Wat dat betekent voor september, oktober en november, staat hieronder.

Van 15 tot en met 17 augustus was het zeewater bij een meetplatform dertig kilometer uit de kust bij Hoek van Holland etmaalgemiddeld 21,5 graden. Dat is de hoogste waarde sinds de metingen daar in 1984 begonnen; het oude record van 21,4 graden stond sinds 8 augustus 2018. Water koelt langzamer af dan land, dus die warmte gaat de herfst mee in. Bij wind vanaf zee wordt het daardoor eerder zacht dan fris.

Het water bij Hoek van Holland was drie dagen op rij warmer dan ooit gemeten sinds 1984.

Er is een tweede effect. Warm zeewater verdampt harder, en die extra waterdamp moet ergens naar beneden komen. Naar schatting kan per graad warmer zeewater maandelijks zo'n twintig millimeter extra vocht de lucht in gaan, vooral merkbaar in de kustprovincies.

Voor september wijzen de seizoensmodellen op temperaturen boven normaal: rond 21 graden aan het begin van de maand en zo'n 19 graden aan het eind. De maand start wisselvallig met buien uit het westen, wordt daarna vaker droog en trekt in de laatste week opnieuw aan qua neerslagkans.

Vanaf oktober kantelt het beeld. De modellen zien dan een dominante westelijke stroming, die het ene regengebied na het andere vanaf zee aanvoert. De temperatuur komt in die twee maanden ongeveer 1 tot 2 graden boven het gemiddelde uit: rond 16 graden in oktober en 9 à 10 graden tegen het einde van november. Beide maanden kunnen behoorlijk nat uitpakken.

Over de periode 1996-2025 valt er gemiddeld 78 millimeter regen in september, 86 millimeter in oktober en 84 millimeter in november. De middagtemperatuur zakt van 21 graden begin september naar 8 graden eind november, met gemiddeld zo'n 15 graden over het hele seizoen. In november regent het ongeveer 10 procent van de tijd, tegen 7 procent in september.

Niet zo hard als de getallen suggereren. Van de maand- en seizoensverwachtingen komt ongeveer 60 procent uit, en de eerste maand van een seizoen is beter te overzien dan de derde. Een seizoensmodel geeft dus een kansrichting, geen dagplanning: het zegt dat een zachte, natte herfst waarschijnlijker is dan een koude en droge, niet dat het op 12 november regent.

Wat het klimaatbeeld eronder betreft is de richting duidelijker. De herfst is sinds halverwege de vorige eeuw ongeveer 15 procent natter geworden, waarbij het verschil binnen het seizoen groeit: het begin wordt droger, het einde natter. Over de hele herfst gemeten verandert de totale neerslag daardoor weinig.

Wie een dakgoot, kelderafvoer of tuinafwatering op de lijst had staan, heeft daar tot ongeveer half oktober rustig de tijd voor. Plan buitenklussen en fietsvakanties liever in september dan in november, en reken bij die laatste maand op langdurige motregen in plaats van korte plensbuien. Voor de tuin is het goed nieuws: na een uitzonderlijk droge zomer krijgt de grondwatervoorraad in het najaar de kans om bij te trekken.

Meer weten?

•KNMI: Noordzee was niet eerder zo warm

•Weeronline: herfstverwachting 2026

•KNMI-klimaatbericht: de herfst wordt droger aan het begin, natter aan het einde