Waarom we van de verkeerde dieren houden

We vallen massaal voor panda’s en puppy’s, maar lopen met een grote boog om kraaien, ratten en spinnen heen. Ons morele kompas voor dieren blijkt verrassend scheef afgesteld. Uit onderzoek in München naar 32 stadsdiersoorten blijkt dat eekhoorns en lieveheersbeestjes overal welkom zijn, terwijl ratten, slakken en stadsduiven liefst zo ver mogelijk bij huis vandaan worden geplaatst. Niet gevaar of schade bepaalt ons oordeel, maar vooral wat wij vinden van een soort.

Die voorkeuren zijn sterk cultureel ingekleurd. In sprookjes worden kikkers in prinsen veranderd, terwijl slangen het kwaad verbeelden en wolven grootmoeders opeten. Disney gaf het hert een permanent aura van kwetsbare onschuld, maar kraaien en wasberen worden weggezet als ongedierte, ook als de feiten genuanceerder zijn. Tegelijkertijd blijkt uit Nederlandse onderzoeken dat onze zorg om dierenwelzijn groeit, van huisdieren tot natuur- en productiedieren. We voelen dus méér voor dieren, maar niet noodzakelijkerwijs voor de soorten die het ecologisch het hardst nodig hebben.

Dat is een probleem, want sympathie stuurt beleid. Soorten met aaibaarheidsfactor krijgen eerder beschermingsprogramma’s en donaties dan onpopulaire dieren, hoewel juist die laatste cruciaal zijn voor ecosystemen – denk aan insecten, die zorgen voor bestuiving, bodemvruchtbaarheid en plaagbestrijding, maar vooral walging oproepen. Onderzoekers waarschuwen dat effectieve natuurbescherming alleen lukt als ecologische kennis wordt gecombineerd met maatschappelijke acceptatie. Zolang we slakken, ratten en spinnen reflexmatig wegzetten als “vies” of “eng”, blijven ze achteraan in de rij staan. En we hebben ze hard nodig.

Misschien moeten we ons dierendaggevoel dus uitbreiden: minder Bambi, meer bernerslak. Wie leert kijken naar de rol van het onaantrekkelijke, ontdekt dat een gezond ecosysteem drijft op soorten die we het liefst niet in de tuin zien. De vraag is niet alleen welke dieren wij leuk vinden, maar welke dieren ons in leven houden.