Waarom zijn we zo nieuwsgierig naar onze geschiedenis?

Van stoffige archieven tot binge-watching van historische documentaires – mensen kunnen maar niet genoeg krijgen van het verleden. Maar waarom eigenlijk? Die drang naar gisteren blijkt diep verankerd in onze psyche.

Volgens antropologen vertellen we verhalen over onze oorsprong om onze plek in de wereld te begrijpen. Het concept van 'imagined communities' – bedacht door Benedict Anderson – laat zien hoe groepen mensen collectieve identiteiten en geschiedenissen creëren om aanspraak te maken op politieke en sociale rechten. Of het nu gaat om nationale mythen of familieverhalen: we hebben het verleden nodig om te weten wie we nu zijn.

In onzekere tijden grijpen we vaker terug naar het verleden. Psycholoog Krystine Batcho, die al decennia onderzoek doet naar nostalgie, stelt dat herinneringen aan vroeger ons emotionele steun bieden én een cognitieve behoefte vervullen. "Het geeft ons het vertrouwen dat er betere tijden in aantocht zijn, omdat ze vroeger ook goed waren," aldus Batcho.

Geschiedenisstudie is een workout voor je brein. Het scherpt kritisch denken aan, verbetert besluitvorming en helpt ons complexe patronen in menselijk gedrag te herkennen. Door te begrijpen hoe eerdere generaties uitdagingen aanpakten, leren we anticiperen op de gevolgen van huidige keuzes. Geen wonder dat filosofen en pedagogen al eeuwen hameren op het belang van historisch besef.

Archeologie en geschiedwetenschap zijn de enige disciplines die inzicht kunnen geven in 99 procent van het menselijke verleden. Van de oorsprong van onze soort tot de ontwikkeling van landbouw en steden – alleen door terug te kijken begrijpen we de lange lijn van de menselijke ontwikkeling. Tegelijkertijd waarschuwen wetenschappers voor simplistische conclusies. NYU-historicus Stefanos Geroulanos benadrukt dat we "verantwoordelijkheid moeten nemen voor wat de mensheid aan het worden is," in plaats van makkelijke antwoorden in de prehistorie te zoeken.

Uiteindelijk draait onze geschiedenisfascinatie om iets groters dan curiositeit alleen. Het verleden functioneert als een spiegel waarin we patronen herkennen, fouten identificeren en hoop putten. Door te begrijpen waar we vandaan komen, navigeren we beter waar we naartoe gaan.