10.000 mensen extra onder de armoedegrens in 2027: wie zijn zij, en waarom helpt de koopkrachtreparatie hen niet?

Voor het eerst in drie jaar stijgt het aantal mensen onder de armoedegrens: van 460.000 naar 470.000 in 2027, raamt het Centraal Planbureau. Het kabinet trekt €1,5 miljard uit voor koopkrachtreparatie. Die bereikt deze groep nauwelijks.

Het aantal mensen in armoede daalde sinds 2024 met ruim 90.000, mede dankzij hogere uitkeringen en een ruimere huurtoeslag. In 2026 zet die daling nog door. Maar in 2027 keert het: de prijsstijgingen duwen het cijfer weer omhoog. De geplande belastingverschuivingen heffen elkaar voor de laagste inkomens grotendeels op, zo berekende het CPB. Het is niet de fiscus die deze groep in armoede duwt, het zijn de energieprijzen.

CPB-directeur Pieter Hasekamp was daar duidelijk over: "Als je in een slecht geïsoleerd huis woont met een relatief laag inkomen, dan ga je echt wel pijn voelen." Huishoudens met een laag inkomen in een slecht geïsoleerde woning waren volgens CPB en TNO in 2022 gemiddeld 12,7 procent van hun inkomen kwijt aan energie. In woningen met label F of G liep dat op tot 16,3 procent.

Het kabinet kan de koopkrachtreparatie ruwweg via drie routes uitgeven: de arbeidskorting verhogen, de zorgtoeslag ophogen of het kindgebonden budget verruimen, zo rekenden we eerder door. Elk instrument bereikt een andere groep huishoudens. Wie buiten die groep valt, merkt niets van het geld. Maar geen van drieën compenseert de energierekening van iemand in een slecht geïsoleerde woning.

De koopkrachtreparatie verdeelt geld over inkomenscategorieën. De energierekening trekt zich niets aan van categorieën.

Generieke compensatie is onverstandig, herhaalt het planbureau. Beter is het om mensen met een laag inkomen en een slecht geïsoleerd huis financieel te helpen met verduurzaming. Hasekamp noemde dat "effectiever en toekomstbestendiger". Nederland telt nog zo'n 1,5 miljoen woningen met energielabel E of slechter; het Nationaal Isolatieprogramma moet die voor 2030 aanpakken. Maar de €1,5 miljard voor koopkrachtreparatie gaat naar een heel andere post.

Het aantal kinderen in armoede loopt wél terug, zowel dit jaar als volgend jaar. Kindregelingen bewegen mee met de prijzen. In onze eerdere Prinsjesdag-artikelen berekenden we dat tweeverdieners met kinderen boven de €60.000 honderden euro's inleveren. Maar die groep zit ruim boven de armoedegrens: onderaan de inkomensverdeling bieden kindregelingen nog net een vangnet.

De Prinsjesdag-discussie draait om koopkrachtplaatjes per huishoudtype. Die tonen gemiddelden. Ze laten niet zien dat iemand in een woning met energielabel F honderden euro's meer kwijt is aan verwarming dan iemand met hetzelfde inkomen in een goed geïsoleerde woning. Voor die 10.000 extra is het geen gemiddelde dat telt, maar de energierekening op de deurmat.

Bronnen: NOS · CPB · CPB (inkomenseffecten hogere energieprijzen) · CPB/TNO (woningisolatie) · TPO · Volkshuisvesting Nederland