Maakt ChatGPT je dommer? Toetsscores 20% lager bij 26.000 scholieren, maar niet bij iedereen
Tech, AI, auto/width:1920/height:1280/plain/https://s3-newsifier.ams3.digitaloceanspaces.com/welingelichtekringen.nl/images/2026-11/9829078f-632d-4f5e-8ba7-ef27239fcd10-6ae9b2d70d3aa.jpg@webp)
“Open gewoon Chat en laat hem je een paar vragen stellen.” Dat zegt
hoogleraar cognitieve psychologie Stefan van der Stigchel (Universiteit
Utrecht) tegen zijn zoon van 16 als die woordjes moet stampen, vertelt
hij aan de
Volkskrant. Opvallend advies, want de grootste studies tot nu toe
zien scholieren met een chatbot juist slechter scoren.
Het verschil zit in hoe je hem gebruikt. Laat je de chatbot het werk
doen, dan leer je er weinig van. Laat je hem vragen stellen, dan
wel.
Een chatbot die antwoorden geeft, drukt je cijfers
Drie grote proeven wijzen dezelfde kant op. Een chatbot die het
antwoord geeft, maakt het huiswerk beter en de toets slechter. Een
chatbot die alleen vragen stelt en hints geeft, schaadt niet en helpt
soms zelfs.
| Onderzoek | Wie | Gewone chatbot | Chatbot als tutor |
| Stockholm en Hongkong (2026) | 26.000 Chinese scholieren, 30 maanden | huiswerk 18% hoger, toetsen 20% lager | toetsen stabiel |
| Universiteit van Pennsylvania (2025) | bijna 1000 Turkse scholieren, wiskunde | oefenen 48% beter, toets 17% slechter | oefenen 127% beter, toets gelijk |
| Harvard (2025) | 194 studenten, natuurkunde | niet getest | meer dan twee keer zoveel geleerd, in minder tijd |
Snel klaar met huiswerk, onderuit bij de toets
De grootste studie volgde ruim 26.000 middelbare scholieren in China
van september 2022 tot juni 2025. Onderzoekers van de universiteiten van
Stockholm en Hongkong zagen de huiswerkcijfers van AI-gebruikers met 18
procent stijgen, terwijl ze per dag 45 minuten aan huiswerk besteedden
in plaats van 64. Binnen zes maanden daalden hun cijfers voor toetsen in
de klas met gemiddeld 20 procent.
Eén groep had daar geen last van: de ongeveer een op de vijf
leerlingen die AI als bijlesdocent gebruikte. Zij bleven even lang aan
hun huiswerk werken en hun toetsresultaten bleven gelijk. Het onderzoek
staat sinds juni 2026 online en is nog niet door vakgenoten
beoordeeld.
In de Amerikaanse proef van Hamsa Bastani (Universiteit van
Pennsylvania) zakten scholieren met gewone ChatGPT 17 procent op het
examen ten opzichte van leerlingen zonder AI. De groep met een
tutorversie, die geen antwoorden gaf maar hints, scoorde gelijk. Wel
overschatten alle AI-gebruikers wat ze hadden geleerd.
Als je ondersteuning hebt in de vorm van een chatbot, overschat je je eigen capaciteiten.- Anco Peeters, filosoof en cognitiewetenschapper Radboud Universiteit
Na een essay met ChatGPT wist niemand nog een zin
Het bekendste onderzoek komt van het Massachusetts Institute of
Technology. Nataliya Kosmyna liet 54 deelnemers essays
schrijven: zonder hulp, met een zoekmachine of met ChatGPT. Een EEG,
een meting van hersenactiviteit, liet het minste activiteit zien bij de
ChatGPT-groep. Geen van hen kon daarna één kloppende zin uit het eigen
essay citeren. De onderzoekers spreken van “cognitieve schuld”: nu
tijdwinst, later minder kritisch denkvermogen.
De studie is klein en nog niet door vakgenoten beoordeeld. Peeters
waarschuwt voor de hersenscans. “Je kunt zien dat er andere
hersenverbindingen gemaakt worden, maar dat betekent niet meteen dat dit
kwalijk is”, zegt hij tegen de Volkskrant.
AI raakt aan denken, de rekenmachine niet
Ongeveer 65 procent van de volwassen Nederlanders gebruikt
generatieve AI, bleek in februari uit onderzoek
van de Universiteit Twente. Onder 18- tot 35-jarigen is dat volgens
de Volkskrant 89 procent. Dat zelfs 68
Tweede Kamerleden AI-teksten uitspreken in debatten, verbaast dan
weinig.
De vergelijking met de rekenmachine gaat mank, vindt Peeters: “De
rekenmachine heeft een beperkte cognitieve reikwijdte.” Onderwijskundig
adviseur Laura Koenders (Universiteit Utrecht) zegt het zo: “AI gaat ook
over taal, en dus over denken.”
Leren kost moeite. De bedrijven achter de commerciële chatbots doen er juist alles aan om die frictie weg te nemen.- Laura Koenders, onderwijskundig adviseur Universiteit Utrecht
Zo leer je wel van een chatbot
Van der Stigchel: “Gebruik je ChatGPT om een bepaalde wiskundesom uit
te laten leggen en ga je vervolgens zelf oefenen, dan leer je. Maar laat
je Chat de sommen voor je maken, dan steek je er niets van op.” Wat dat
in de praktijk betekent:
- Laat de chatbot je overhoren in plaats van de samenvatting te schrijven.
- Vraag om uitleg of een hint en maak de opgave daarna zelf.
- Kijk niet te snel naar het antwoord. Dan denk je al snel dat je er zelf ook op was gekomen, zegt Peeters.
- Schrijf eerst zelf, op papier als het moet, en laat de chatbot daarna vragen stellen: welke verklaring heb je overgeslagen?
- Besteed evenveel tijd aan je huiswerk als zonder AI. In de Chinese studie bleven alleen die leerlingen op niveau.
Volgens Van der Stigchel is er al een groep die AI verkeerd gebruikt.
De Tweede Kamer wil chatbots daarom verbieden
voor basisschoolleerlingen.
Wetenschapsjournalist Maarten Keulemans van De Volkskrant denkt er het zijne van:
Meer weten?
POPULAIR NIEUWS
Ramen aan de buitenkant beslagen na een heldere nacht? Dan doet je glas het juist goed
Zoveel kinderbijslag krijgen een Belg, een Duitser en jij per kwartaal
Een thuisbatterij vóór januari kopen? Reken eerst deze drie scenario’s door
De Lelijke Eend is terug als elektrische Citroën: wat is er nog over van de oude?
Rook uit je warmtepomp na de eerste vorstnacht? Dat is geen storing, maar bel wél als je dit ziet
