Alzheimer hangt samen met autobanden, maar bewijs is nog pril

Een chemische stof die vrijkomt uit autobanden staat al langer bekend als schadelijk voor het milieu, vooral voor zalm in rivieren en beken. Nu suggereert een nieuwe studie dat dezelfde stof, 6PPD-quinon, mogelijk ook een rol kan spelen bij processen die samenhangen met de ziekte van Alzheimer.

Dat klinkt alarmerend, maar voorzichtigheid is nodig. De onderzoekers hebben geen patiënten of proefdieren onderzocht, maar gebruikgemaakt van computermodellen en bestaande datasets. De studie laat dus vooral zien waar wetenschappers verder naar moeten kijken, niet dat autobanden Alzheimer veroorzaken.

Autobanden bevatten 6PPD, een toevoeging die voorkomt dat rubber snel verslechtert. Wanneer deze stof reageert met ozon in de lucht, ontstaat 6PPD-quinon. Via regen en afstromend water komt die stof vervolgens terecht op straat, in stof en in waterwegen.

Volgens het artikel is 6PPD-quinon eerder in verband gebracht met plotselinge sterfte onder cohozalm. Daarnaast is de stof inmiddels ook aangetroffen in onder meer wegstof, rivieren en zelfs in menselijke urine, bloed en hersenvocht, wat de vraag oproept hoe ver blootstelling precies reikt.

De onderzoekers keken of 6PPD-quinon zich volgens computermodellen kan binden aan eiwitten die een rol spelen bij Alzheimer. Daarbij vonden zij 92 overlappende biologische doelwitten tussen de stof en mechanismen die al met Alzheimer in verband worden gebracht, waarna zij 23 zogeheten kerneiwitten identificeerden.Roadway-to-the-Brain_-Alzheimers-Linked-to-Notorious-Tire-Chemical.pdf

Drie daarvan sprongen eruit: NFKB1, GSK3B en PIK3CA. Volgens de analyse zijn deze eiwitten actief in hersengebieden die relevant zijn voor Alzheimer, terwijl aanvullende vergelijkingen met bestaande hersendata wezen op afwijkende activiteit van meerdere betrokken eiwitten bij patiënten met de ziekte.

De belangrijkste beperking is tegelijk de belangrijkste conclusie: dit onderzoek toont geen oorzakelijk verband aan. De studie rust volledig op voorspellingen, moleculaire simulaties en hergebruik van oudere databronnen, zonder directe meting van blootstelling bij mensen met Alzheimer.

Ook waren sommige datasets klein, en de gebruikte hersenmonsters kwamen uit laat stadium Alzheimergevallen. Daardoor is niet vast te stellen of 6PPD-quinon echt een rol speelde in die specifieke hersenen, laat staan of langdurige blootstelling aan verkeersvervuiling het ziekterisico verhoogt.

Toch is het onderzoek nieuwswaardig. Alzheimer treft wereldwijd ongeveer 55 miljoen mensen, en wetenschappers zoeken al jaren naar mogelijke omgevingsfactoren naast genetische aanleg. Een verkeersgerelateerde chemische stof die mogelijk de bloed-hersenbarrière kan passeren, is dan een serieuze hypothese die vervolgonderzoek verdient.

De studie noemt onder meer ontsteking, oxidatieve stress en verstoorde communicatie tussen hersencellen als mogelijke routes waarlangs schade zou kunnen ontstaan. Dat zijn processen die vaker terugkomen in Alzheimeronderzoek, maar in dit geval zijn ze nog niet experimenteel bewezen voor 6PPD-quinon in levende hersenen.